Witrażownik – kod zawodu ZUS, PKD, obowiązki

Kod zawodu ZUS: 712505

Kody PKD (Polska Klasyfikacja Działalności) – dla tego zawodu najczęściej stosuje się: PKD 23.12.Z – kształtowanie i obróbka szkła płaskiego; PKD 23.19.Z – produkcja i obróbka pozostałego szkła, włączając szkło techniczne.

Czym się zajmuje witrażownik?

Witrażownik projektuje i wykonuje witraże, wycinając i łącząc elementy szklane w spójną, artystyczną kompozycję.

To zawód łączący wrażliwość artystyczną z precyzją techniczną, zaliczany do rzemiosł artystycznych. Praca polega na tworzeniu ornamentów i kompozycji z barwionych oraz bezbarwnych szkieł, łączonych kształtownikami ołowianymi lub taśmą miedzianą.

Proces tworzenia witraża obejmuje następujące etapy:

• projektowanie – wykonanie projektu z uwzględnieniem kolorystyki, opracowania malarskiego i podziału na elementy szklane;
• przygotowanie szablonów – przeniesienie rysunku podziału szkieł na karton i rozcięcie go na szablony;
• wycinanie elementów – wycinanie szklanych kształtów zgodnie ze wzornikami;
• obróbka malarsko-termiczna – nanoszenie farb szkliwnych i wypalanie w piecu w wysokiej temperaturze;
• łączenie elementów – lutowanie kształtowników ołowianych lub cynowanie taśmy miedzianej;
• uszczelnianie – wypełnianie połączeń masą kitu szklarskiego;
• patynowanie – nadawanie łączeniom odpowiedniej barwy przy użyciu patyny;
• montaż – instalacja gotowych kwater w przewidzianym miejscu.

Inną popularną metodą jest szlifowanie krawędzi szkieł, owijanie ich samoprzylepną taśmą miedzianą, zestawianie w zaplanowaną kompozycję i cynowanie z obu stron – to tzw. technika Tiffany’ego.

Główne obowiązki zawodowe

Witrażownik odpowiada za pełny cykl realizacji – od projektu po montaż i konserwację. Do najczęstszych obowiązków należą:

• przygotowywanie projektów i dokumentacji do realizacji zadań,
• przygotowywanie materiałów potrzebnych do realizacji prac,
• wykonywanie witraży z zastosowaniem różnych technik,
• naprawianie witraży z zastosowaniem różnych technik,
• konserwowanie i renowacja witraży z zastosowaniem różnych technik,
• wykonywanie opracowania malarskiego techniką na gorąco,
• montowanie kwater witrażowych,
• organizowanie stanowiska pracy zgodnie z zasadami i przepisami BHP, ochrony ppoż., ochrony środowiska i ergonomii,
• planowanie etapów pracy.

Na wyższym poziomie, mistrz w zawodzie witrażownik jest przygotowany do:

• wykonywania witraży o różnym typie kompozycji,
• wykonywania napraw i renowacji witraży,
• obsługiwania maszyn i urządzeń służących do wykonywania witraży,
• projektowania witraży,
• organizowania i kontrolowania wykonania witraży oraz ich naprawy i renowacji.

Wymagania i kompetencje niezbędne

Wykształcenie

Wymagane jest wykształcenie zasadnicze zawodowe w kierunku powiązanym z witrażownictwem. Szanse zatrudnienia rosną, jeśli kandydat posiada:

• średnie wykształcenie zawodowe – np. po szkole rzemiosła artystycznego lub szkole ponadgimnazjalnej kształcącej w zawodzie 311925 technik technologii szkła;
• wykształcenie wyższe – po kierunkach artystycznych szkół wyższych;
• doświadczenie praktyczne – zdobyte podczas nauki pod kierunkiem doświadczonego rzemieślnika.

Niezbędne kompetencje można również osiągnąć poprzez ukończenie kwalifikacyjnego kursu zawodowego oraz szkolenia w systemie kształcenia ustawicznego (pozaformalnego i nieformalnego).

Zdolności i cechy osobiste

Zawód wymaga określonych predyspozycji artystycznych i manualnych:

• uzdolnienia plastyczne – niezbędny warunek wykonywania zawodu;
• zmysł estetyczny – rozumienie harmonii barw, form i kompozycji;
• dobry wzrok – konieczny do precyzyjnej pracy;
• spostrzegawczość – praca często obejmuje bardzo drobne elementy;
• wybitna zdolność rozróżniania barw – niezbędna przy barwieniu i opracowaniu malarskim szkła;
• cierpliwość i wytrwałość – wielogodzinne skupienie nad detalem;
• zamiłowanie do perfekcji wykonania – kluczowe dla jakości efektu końcowego;
• zdolności manualne – gotowość do precyzyjnej pracy ręcznej.

Ograniczenia zdrowotne

Przy montażu witraży wymagana jest pełna sprawność – kandydat powinien być wolny od lęku wysokości i zaburzeń równowagi (praca na rusztowaniach i znacznych wysokościach).

Ścieżka kariery i rozwoju

Etapy rozwoju zawodowego

Początkujący witrażownik – osoba po ukończeniu szkolenia zasadniczego, pracująca pod opieką doświadczonego rzemieślnika.

Witrażownik z doświadczeniem – specjalista wykonujący witraże, naprawy i renowacje; uczestniczy w złożonych projektach.

Mistrz witrażownik – posiada rozszerzoną wiedzę i doświadczenie, może wykonywać i nadzorować złożone realizacje:

• samodzielnie wykonywać kompleksowe projekty witrażowe,
• prowadzić naprawy i renowacje zabytkowych witraży,
• szkolić i nadzorować pracowników,
• projektować witraże,
• organizować i kontrolować procesy produkcyjne,
• sporządzać kosztorysy i wyceny prac,
• kierować małą firmą.

Specjalista/ekspert – witrażownik wyspecjalizowany w konserwacji i renowacji zabytkowych witraży, często współpracujący z konserwatorami.

Możliwości zawodowe

Witrażownik może pracować w różnych rolach:

• Pracownik zatrudniony – w zakładach artystycznych, wytwórniach szkła, firmach konserwatorskich;
• Rzemieślnik samodzielny – prowadzący własną pracownię;
• Artysta-projektant – tworzący autorskie projekty witraży;
• Konserwator – specjalizujący się w renowacji historycznych witraży;
• Edukator/instruktor – prowadzący zajęcia w szkołach rzemiosła artystycznego.

Branże i rodzaje pracy

Rynek witrażowniczy jest niszowy, ale stabilny – witrażyści realizują prace w następujących obszarach:

• renowacja i konserwacja – odrestaurowywanie starych witraży w zabytkach, świątyniach, pałacach;
• indywidualne zamówienia – tworzenie witraży do prywatnych domów i kamienic;
• instalacje w budynkach użyteczności publicznej – szkoły, biblioteki, galerie, muzea;
• badania i inwentaryzacja – realizowane we współpracy z konserwatorami zabytków;
• wydarzenia plenerowe – prowadzenie warsztatów i demonstracji.

Możliwości dalszego kształcenia

Stałe podnoszenie kwalifikacji pomaga rozwijać zarówno warsztat artystyczny, jak i techniczny:

• specjalistyczne szkolenia z konserwacji zabytkowych witraży,
• kursy zaawansowanych technik (np. technika Tiffany’ego, opracowanie malarskie),
• kształcenie ustawiczne w systemie pozaformalnym i nieformalnym,
• egzaminy mistrzowskie,
• szkolenia z obsługi maszyn i urządzeń,
• kursy z zakresu bezpieczeństwa pracy, ochrony ppoż. i ochrony środowiska.

Bezpieczeństwo i warunki pracy

Bezpieczeństwo ma kluczowe znaczenie na każdym etapie realizacji witraża. Witrażownik pracuje w warunkach wymagających:

• przestrzegania przepisów BHP,
• stosowania się do zasad ochrony przeciwpożarowej,
• respektowania wymogów ochrony środowiska,
• ergonomicznego organizowania stanowiska pracy,
• znajomości procedur udzielania pierwszej pomocy.

Do głównych zagrożeń należą prace na wysokości podczas montażu oraz kontakt z urządzeniami grzewczymi (piece do wypalania farb).