Introligator galanteryjny – kod zawodu ZUS, PKD, obowiązki

Introligator galanteryjny to rzemieślnik o kodzie zawodu ZUS 732302, specjalizujący się w artystycznej i użytkowej oprawie wyrobów papierniczo‑poligraficznych. Pasujący kod PKD to 18.14.Z – introligatorstwo i podobne usługi.

Zawód ten łączy precyzyjne rzemiosło manualne z elementami artystycznymi, obejmując ręczne lub maszynowe wykonywanie opraw książek, dokumentów, broszur, albumów oraz galanterii papierniczej. W erze cyfryzacji ręczna oprawa zyskuje na wartości jako unikalny produkt.

Czym zajmuje się introligator galanteryjny?

Specjalista wykonuje różnego rodzaju oprawy książek, dokumentów, broszur, czasopism, prac dyplomowych oraz albumów, a także wyroby o specjalnym przeznaczeniu: ozdobne futerały, pudła, klasery i opakowania. Zajmuje się również zabezpieczaniem starodruków oraz naprawą zniszczonych kart i opraw.

Główne zadania zawodowe

Do kluczowych czynności należą:

• rozróżnianie rodzaju, gatunku i właściwości materiałów do prac introligatorskich,
• przygotowywanie materiałów do oprawy: płótna, tektury, kartonu, skóry, tworzyw sztucznych oraz klejów, farb i barwników,
• przygotowywanie i kompletowanie wkładu książkowego: wzmacnianie zniszczonych stron, składanie zadrukowanych arkuszy,
• szycie ręczne i maszynowe (drutem lub nićmi) wkładów książkowych,
• oklejanie, prasowanie, suszenie, kalibrowanie (ujednolicanie rozmiaru), zaokrąglanie grzbietów i wyginanie okładek,
• wykonywanie okładek twardych lub miękkich z wybranego materiału oraz łączenie ich z wkładem,
• marmurkowanie papieru i barwienie brzegów oprawianych książek,
• tłoczenie i złocenie oraz barwienie napisów i ozdób introligatorskich,
• obsługiwanie maszyn introligatorskich do falcowania, perforowania, bigowania, klejenia i krojenia,
• naklejanie na tekturę planów, map, dokumentów; podklejanie zniszczonych stron,
• prasowanie wyrobów w prasach śrubowych,
• wykonywanie futerałów i etui oklejanych tkaniną; pudeł i opakowań watowanych ozdobnych,
• oprawianie artystyczne w skórę ksiąg pamiątkowych, albumów, dyplomów,
• wykonywanie teczek na akta, skoroszytów, obwolut, opakowań z kartonu i papieru oraz ozdobnej galanterii papierniczej,
• konserwowanie (czyszczenie i oliwienie) maszyn introligatorskich.

Dodatkowe zadania

Do dodatkowych zadań należy opracowywanie projektów nowych wzorów galanterii papierniczej oraz usługowe cięcie papieru, tektury i kartonu.

Wymagania i kwalifikacje

Zawód wymaga precyzji, cierpliwości i pasji do rzemiosła, łączącej umiejętności manualne z artystycznym wyczuciem. Kluczowe kompetencje to znajomość materiałów introligatorskich oraz obsługa narzędzi i maszyn prostych (np. gilotyny, prasy, zszywarki).

Wykształcenie i ścieżka edukacyjna

Najczęstsze ścieżki kształcenia obejmują:

• zasadniczą szkołę branżową o profilu introligatorskim lub policealną szkołę zawodową,
• kwalifikacyjne kursy zawodowe potwierdzające umiejętności,
• członkostwo w cechach rzemieślniczych oraz zdanie egzaminu czeladniczego lub mistrzowskiego w Izbie Rzemieślniczej,
• powiązane kody zawodów: introligator (732301), introligator poligraficzny (732303), operator maszyn introligatorskich (732304), technik procesów introligatorskich (311936).

Umiejętności miękkie

W pracy przydają się m.in.:

• koncentracja,
• praca pod presją czasu,
• dbałość o detale w indywidualnych zleceniach.

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Praca w introligatorni wiąże się z konkretnymi zagrożeniami. Najczęstsze to:

• kontakt z chemikaliami (kleje, rozpuszczalniki – podrażnienia skóry, oczu, dróg oddechowych),
• skaleczenia narzędziami (noże, igły),
• urazy od maszyn,
• schorzenia mięśniowo‑szkieletowe wywołane powtarzalnymi ruchami,
• pyły powodujące alergie,
• stres psychospołeczny.

Obowiązki pracodawcy

Do obowiązków pracodawcy należą:

• zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy,
• organizowanie szkoleń BHP,
• dostarczanie środków ochrony indywidualnej (odzież robocza, maseczki, fartuchy),
• regularna kontrola i serwis maszyn,
• udostępnienie i egzekwowanie instrukcji stanowiskowych.

Obowiązki pracownika

Do obowiązków pracownika należą:

• przestrzeganie zasad BHP i procedur,
• używanie środków ochrony indywidualnej,
• zgłaszanie zagrożeń i usterek,
• utrzymywanie porządku na stanowisku pracy.

Dobre praktyki

W codziennej pracy warto stosować:

• sprawną wentylację i odciągi oparów,
• zabezpieczanie i prawidłowe przechowywanie ostrych narzędzi,
• ergonometrię stanowiska (wysokość stołu, oświetlenie, przerwy na rozciąganie).

Ścieżka kariery i rozwój zawodowy

Początek kariery

Pierwszym krokiem jest praktyka rzemieślnicza oraz praca jako czeladnik w introligatorni.

Rozwój

Rozwój obejmuje doskonalenie technik, uzyskanie tytułu mistrza, a także prowadzenie własnej firmy (PKD 18.14.Z) oraz specjalizację w oprawach artystycznych lub renowacjach starodruków.

Możliwości awansu

Możliwe role to kierownik warsztatu introligatorskiego, projektant galanterii papierniczej, tutor w szkołach branżowych. W dobie cyfryzacji rośnie nisza premium dla unikalnych, kolekcjonerskich opraw.

Szkolenia

Warto rozwijać się poprzez:

• kursy dofinansowane (ZUS/PUP) i warsztaty mistrzowskie,
• doskonalenie obsługi maszyn numerycznych i urządzeń do złocenia,
• specjalistyczne szkolenia BHP.

Gdzie pracować? Firmy i branże

Introligator galanteryjny znajduje zatrudnienie w:

• Introligatorniach i zakładach poligraficznych – oprawy seryjne i jednostkowe;
• Wydawnictwach – albumy, oprawy prac dyplomowych, edycje limitowane;
• Archiwach, bibliotekach, muzeach – renowacja, konserwacja i zabezpieczanie starodruków;
• Agencjach reklamowych i firmach galanterii papierniczej – notesy, klasery, opakowania ozdobne;
• Własnej działalności – indywidualne zlecenia (np. albumy ślubne, futerały);
• Branżach pokrewnych – poligrafia, kultura, handel detaliczny artykułami papierniczymi.

Zawód oferuje satysfakcję z tworzenia trwałych, estetycznych wyrobów, choć wymaga adaptacji do malejącego popytu na masową oprawę na rzecz unikalnych realizacji.