Kod zawodu ZUS – 221237.
Kody PKD – PKD 86.90.D – działalność paramedyczna; PKD 86.90.E – pozostała działalność w zakresie opieki zdrowotnej, gdzie indziej niesklasyfikowana.
Czym zajmuje się lekarz medycyny sądowej?
Lekarz specjalista medycyny sądowej łączy wiedzę medyczną z wiedzą prawniczą, wykonując badania na potrzeby sądownictwa. Głównym zadaniem tego specjalisty jest ustalanie przyczyn zgonu oraz mechanizmu, który do niego doprowadził, poprzez przeprowadzanie szczegółowych autopsji i analizę materiału biologicznego.
Wbrew powszechnym wyobrażeniom zaczerpniętym z filmów i seriali, praca lekarza sądowego nie ogranicza się wyłącznie do badania zwłok. Codzienna praktyka obejmuje również badania osób żyjących oraz analizę śladów i materiałów dowodowych wykorzystywanych w procesach karnych i cywilnych.
Główne obowiązki i zadania zawodowe
Badania i analizy kliniczne
Lekarz medycyny sądowej wykonuje następujące badania:
- badania sądowo-lekarskie, podmiotowe i przedmiotowe osób poszkodowanych i podejrzanych, w tym obdukcje lekarskie oraz ustalanie ojcostwa i macierzyństwa,
- badania (oględziny, sekcje) zwłok lub części ciała ludzkiego w celu identyfikacji, ustalenia przyczyn śmierci, rodzaju uszkodzeń, chorób lub do innych celów lekarsko-sądowych,
- pobieranie materiału biologicznego do badań biochemicznych, histologicznych, bakteriologicznych i innych oraz nadzorowanie wykonywanych badań,
- diagnostyka mikroskopowa tkanek i innego materiału biologicznego,
- wykonywanie badań sądowo-lekarskich przedmiotów i materiałów (np. odzieży) celem wykrycia obecności materiału biologicznego (krwi, spermy, śliny itp.).
Analiza wyników i opiniowanie
Do kluczowych działań opiniodawczych należą:
- interpretacja i ocena wyników wykonanych badań pomocniczych,
- przygotowywanie opinii i orzeczeń do celów sądownictwa,
- opiniowanie w sprawach dotyczących błędów lekarskich,
- wystawianie opinii lekarskich niezbędnych do poprawnego przeprowadzenia procesów karnych i cywilnych.
Badania toksykologiczne
Lekarz medycyny sądowej przeprowadza analizy toksykologiczne, pozwalające wykryć obecność substancji chemicznych i toksycznych, oraz nadzoruje ich wykonywanie.
Praca na miejscu przestępstwa i ekshumacje
Do czynności wykonywanych w terenie należą:
- praca na miejscu przestępstwa, czyli pobieranie materiałów potrzebnych do badań diagnostycznych,
- nadzorowanie ekshumacji zwłok oraz zabezpieczanie materiału biologicznego do badań,
- obecność podczas ekshumacji zwłok.
Funkcja biegłego
Lekarz sądowy sprawuje funkcję biegłego na procesach cywilno-karnych, a przygotowywane przez niego analizy i ekspertyzy stanowią istotny materiał dowodowy w postępowaniach prawnych.
Dodatkowe obowiązki
Lekarz medycyny sądowej może dodatkowo:
- kierować zakładem lub pracownią medycyny sądowej,
- sprawować nadzór nad aparaturą i sprzętem oraz odczynnikami chemicznymi,
- szkolić innych pracowników medycznych,
- prowadzić badania naukowe i publikować ich wyniki,
- doskonalić swoją wiedzę i umiejętności przez uczestnictwo w podyplomowym kształceniu ustawicznym.
Wymagania i ścieżka edukacyjna
Wymagania formalne
Aby zostać lekarzem specjalistą medycyny sądowej, kandydat musi spełnić następujące warunki:
- mieć prawo wykonywania zawodu lekarza na terytorium RP,
- posiadać tytuł specjalisty lub specjalizację I lub II stopnia,
- uzyskać rekomendację okręgowej rady lekarskiej,
- mieć nieposzlakowaną opinię,
- mieć pełną zdolność do czynności prawnych,
- nie być karanym za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe,
- nie mieć wznowionego postępowania o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe ani o przestępstwo związane z niedostatecznym przygotowaniem zawodowym,
- wyrazić zgodę na powołanie na funkcję biegłego.
Ścieżka edukacyjna
Ścieżka do zawodu obejmuje:
1. Studia medyczne – ukończenie kierunku lekarskiego na uniwersytecie medycznym.
2. Specjalizacja – odbywanie stażu specjalizacyjnego w medycynie sądowej trwającego 5 lat, obejmującego zajęcia teoretyczne i praktyczne.
3. Staże obligatoryjne obejmują:
- patomorfologię,
- pracownie kryminalistyczne,
- pracownie toksykologiczne,
- pracownie genetyczne zajmujące się ustalaniem ojcostwa i badaniem śladów biologicznych.
4. Egzaminy – zaliczenie Państwowego Egzaminu Specjalistycznego, składającego się z trzech części:
- części praktycznej (analiza przypadku na podstawie akt i dokumentacji medycznej oraz przeprowadzenie sekcji zwłok),
- części pisemnej,
- części ustnej.
Obszary specjalistycznej wiedzy
Podczas specjalizacji lekarz uzyskuje wiedzę z zakresu:
- diagnostyki sądowo-lekarskiej i orzecznictwa sądowo-lekarskiego w sprawach karnych, cywilnych i ubezpieczeniowych,
- genetyki sądowej,
- diagnostyki toksykologicznej,
- identyfikacji i indywidualizacji śladów biologicznych,
- badań genetycznych w sprawach ustalenia ojcostwa,
- błędów lekarskich, postrzałów i wybuchów,
- alkohologii sądowej,
- rekonstrukcji wypadków drogowych.
Predyspozycje zawodowe
Oprócz formalnych wymogów edukacyjnych, lekarz sądowy musi mieć odpowiednie predyspozycje psychofizyczne i osobowościowe, aby sprawnie wykonywać obowiązki zawodowe w tak specjalistycznej dziedzinie.
Przeciwwskazania medyczne
Przeciwwskazaniami do wykonywania zawodu lekarza specjalisty medycyny sądowej są:
- choroby psychiczne,
- nosicielstwo przewlekłych chorób zakaźnych,
- dysfunkcja kończyn górnych,
- zniekształcenia ogólne ciała,
- wady wzroku i słuchu utrudniające wykonywanie zadań zawodowych.
Miejsca zatrudnienia i branże
Lekarz medycyny sądowej może znaleźć zatrudnienie w następujących instytucjach i branżach:
Instytucje publiczne:
- zakłady medycyny sądowej przy sądach i prokuraturach,
- instytuty medycyny sądowej na uniwersytetach medycznych,
- Policja (laboratoria kryminalistyczne),
- prokuratura.
Sektor prywatny:
- prywatne pracownie medycyny sądowej,
- laboratoria kryminalistyczne i diagnostyczne,
- pracownie genetyczne.
Instytucje ubezpieczeniowe – towarzystwa ubezpieczeń (opiniowanie w sprawach ubezpieczeniowych).
Ścieżka kariery i rozwoju
Możliwości awansu
Lekarz medycyny sądowej może:
- przejść na stanowisko kierownika lub dyrektora zakładu/pracowni medycyny sądowej,
- objąć funkcję konsultanta wojewódzkiego,
- prowadzić badania naukowe i publikować wyniki w renomowanych czasopismach medycznych.
Doskonalenie zawodowe
Lekarz medycyny sądowej zobowiązany jest do:
- uczestnictwa w podyplomowym kształceniu ustawicznym,
- zdobywania dodatkowych kwalifikacji i certyfikatów specjalistycznych,
- udziału w konferencjach i seminariach naukowych.
Specjalizacje dodatkowe
Lekarz może pogłębiać wiedzę w wybranych obszarach, takich jak:
- genetyka sądowa,
- toksykologia sądowa,
- antropologia sądowa,
- patologia sądowa.
Aspekty finansowe
Wynagrodzenie lekarza medycyny sądowej zależy od:
- kwalifikacji i doświadczenia,
- czasu poświęconego na wydanie opinii,
- włożonej pracy,
- pokrycia wydatków niezbędnych do wykonania zadania.
Do każdego z tych elementów przypisane są stałe stawki, ustanowione przez rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości.
Zobacz też:
Laborant biochemiczny, Laborant budowlany, Laborant chemiczny, Laborant mikrobiologiczny, Laborant nasiennictwa, Laborant w hodowli roślin, Laborant w hodowli zwierząt, Laborant weterynaryjny, Lagowacz, Lakiernik, Lakiernik proszkowy, Lakiernik samochodowy, Lakiernik tworzyw sztucznych, Lakiernik wyrobów drzewnych, Latarnik, Legalizator, Legislator, Lekarz, Lekarz – specjalista alergologii, Lekarz – specjalista anestezjologii i intensywnej terapii, Lekarz – specjalista angiologii, Lekarz – specjalista audiologii i foniatrii, Lekarz – specjalista balneologii i medycyny fizykalnej, Lekarz – specjalista chirurgii dziecięcej, Lekarz – specjalista chirurgii klatki piersiowej, Lekarz – specjalista chirurgii naczyniowej, Lekarz – specjalista chirurgii ogólnej, Lekarz – specjalista chirurgii onkologicznej, Lekarz – specjalista chirurgii plastycznej, Lekarz – specjalista chirurgii szczękowo-twarzowej, Lekarz – specjalista chorób płuc, Lekarz – specjalista chorób płuc dzieci, Lekarz – specjalista chorób wewnętrznych, Lekarz – specjalista chorób zakaźnych, Lekarz – specjalista dermatologii i wenerologii, Lekarz – specjalista diabetologii, Lekarz – specjalista diagnostyki laboratoryjnej, Lekarz – specjalista endokrynologii, Lekarz – specjalista endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości, Lekarz – specjalista endokrynologii i diabetologii dziecięcej, Lekarz – specjalista epidemiologii, Lekarz – specjalista farmakologii klinicznej, Lekarz – specjalista gastroenterologii, Lekarz – specjalista gastroenterologii dziecięcej, Lekarz – specjalista genetyki klinicznej, Lekarz – specjalista geriatrii, Lekarz – specjalista ginekologii onkologicznej, Lekarz – specjalista hematologii, Lekarz – specjalista hipertensjologii, Lekarz – specjalista immunologii klinicznej, Lekarz – specjalista intensywnej terapii, Lekarz – specjalista kardiochirurgii, Lekarz – specjalista kardiologii, Lekarz – specjalista kardiologii dziecięcej, Lekarz – specjalista medycyny lotniczej, Lekarz – specjalista medycyny morskiej i tropikalnej, Lekarz – specjalista medycyny nuklearnej, Lekarz – specjalista medycyny paliatywnej, Lekarz – specjalista medycyny pracy, Lekarz – specjalista medycyny ratunkowej, Lekarz – specjalista medycyny rodzinnej, Lekarz – specjalista medycyny sportowej, Lekarz – specjalista medycyny transportu, Lekarz – specjalista mikrobiologii lekarskiej, Lekarz – specjalista nefrologii, Lekarz – specjalista nefrologii dziecięcej, Lekarz – specjalista neonatologii, Lekarz – specjalista neurochirurgii, Lekarz – specjalista neurologii, Lekarz – specjalista neurologii dziecięcej, Lekarz – specjalista neuropatologii, Lekarz – specjalista okulistyki, Lekarz – specjalista onkologii i hematologii dziecięcej, Lekarz – specjalista onkologii klinicznej, Lekarz – specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu, Lekarz – specjalista otorynolaryngologii, Lekarz – specjalista otorynolaryngologii dziecięcej, Lekarz – specjalista patomorfologii, Lekarz – specjalista pediatrii, Lekarz – specjalista pediatrii metabolicznej, Lekarz – specjalista perinatologii, Lekarz – specjalista położnictwa i ginekologii, Lekarz – specjalista psychiatrii, Lekarz – specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży, Lekarz – specjalista radiologii i diagnostyki obrazowej, Lekarz – specjalista radioterapii onkologicznej, Lekarz – specjalista rehabilitacji medycznej, Lekarz – specjalista reumatologii, Lekarz – specjalista seksuologii, Lekarz – specjalista toksykologii klinicznej, Lekarz – specjalista transfuzjologii klinicznej, Lekarz – specjalista transplantologii klinicznej, Lekarz – specjalista urologii, Lekarz – specjalista urologii dziecięcej, Lekarz – specjalista zdrowia publicznego, Lekarz dentysta, Lekarz dentysta – specjalista chirurgii stomatologicznej, Lekarz dentysta – specjalista chirurgii szczękowo-twarzowej, Lekarz dentysta – specjalista epidemiologii, Lekarz dentysta – specjalista ortodoncji, Lekarz dentysta – specjalista periodontologii, Lekarz dentysta – specjalista protetyki stomatologicznej, Lekarz dentysta – specjalista stomatologii dziecięcej, Lekarz dentysta – specjalista stomatologii zachowawczej z endodoncją, Lekarz dentysta – specjalista zdrowia publicznego, lekarz dentysta ze specjalizacją I stopnia, Lekarz ordynator oddziału, Lekarz weterynarii, Lekarz weterynarii – specjalista chirurgii weterynaryjnej, Lekarz weterynarii – specjalista chorób drobiu i ptaków ozdobnych, Lekarz weterynarii – specjalista chorób koni, Lekarz weterynarii – specjalista chorób owadów użytkowych, Lekarz weterynarii – specjalista chorób przeżuwaczy, Lekarz weterynarii – specjalista chorób psów i kotów, Lekarz weterynarii – specjalista chorób ryb, Lekarz weterynarii – specjalista chorób trzody chlewnej, Lekarz weterynarii – specjalista chorób zwierząt futerkowych, Lekarz weterynarii – specjalista chorób zwierząt nieudomowionych, Lekarz weterynarii – specjalista epizootiologii i administracji weterynaryjnej, Lekarz weterynarii – specjalista higieny zwierząt rzeźnych i żywności pochodzenia zwierzęcego, Lekarz weterynarii – specjalista prewencji weterynaryjnej i higieny pasz, Lekarz weterynarii – specjalista radiologii weterynaryjnej, Lekarz weterynarii – specjalista rozrodu zwierząt, Lekarz weterynarii – specjalista użytkowania i patologii zwierząt laboratoryjnych, Lekarz weterynarii – specjalista weterynaryjnej diagnostyki laboratoryjnej, Lekarz ze specjalizacją I stopnia, Lektor dialogów filmowych i radiowych, Lektor języka obcego, Licytator, Liczarz, Likwidator szkód, Listonosz, Lobbysta, Logopeda, Ludwisarz, Lustrzarz, Lutowacz, Ładowacz, Ładowacz nieczystości płynnych, Ładowacz nieczystości stałych, Łazienkowa, Łubiankarz
