Lekarz – specjalista geriatrii – kod zawodu ZUS, PKD, obowiązki

Kod zawodu ZUS – 221224

Kody PKD – lekarz specjalista geriatrii może pracować w placówkach klasyfikowanych pod następującymi kodami:

• PKD 86.10.Z – działalność szpitali,
• PKD 86.21.Z – praktyka lekarska ogólna,
• PKD 86.22.Z – praktyka lekarska specjalistyczna,
• PKD 86.90.A – działalność fizjoterapeutyczna,
• PKD 86.90.D – działalność paramedyczna,
• PKD 87.20.Z – pomoc społeczna z zakwaterowaniem dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
• PKD 87.30.Z – pomoc społeczna z zakwaterowaniem dla osób w podeszłym wieku i osób niepełnosprawnych,
• PKD 88.10.Z – pomoc społeczna bez zakwaterowania dla osób w podeszłym wieku i osób niepełnosprawnych.

Kim jest geriatra?

Geriatra to specjalista medycyny zajmujący się diagnozowaniem, leczeniem, profilaktyką oraz kompleksową opieką nad osobami w podeszłym wieku. Lekarz tej specjalizacji łączy kompetencje z zakresu interny, psychiatrii, neurologii, kardiologii, ortopedii, rehabilitacji i innych dziedzin, aby zapewnić pacjentom możliwie jak najlepszą jakość życia.

Najlepiej ideę tej specjalności oddaje często przywoływane motto:

„dodać więcej lat do życia i więcej życia do lat”.

Geriatria opiera się na holistycznym podejściu – poza leczeniem chorób uwzględnia sprawność fizyczną i psychiczną, cele życiowe pacjenta oraz jego sytuację rodzinną i społeczną.

Czym zajmuje się geriatra?

Geriatra zajmuje się rozpoznawaniem, różnicowaniem i leczeniem niechirurgicznym chorób typowych dla wieku podeszłego, ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki powikłań oraz rehabilitacji po ich wystąpieniu. Prowadzi leczenie chorych przewlekle i w stanach terminalnych oraz koordynuje pomoc medyczną i społeczną.

Główne obszary zainteresowania specjalności

Geriatra leczy schorzenia charakterystyczne dla osób starszych, w tym:

• Choroby układu krążenia – nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, niewydolność serca;
• Choroby metaboliczne – cukrzyca, zaburzenia lipidowe, otyłość;
• Choroby układu nerwowego – choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, udar mózgu;
• Zaburzenia psychiczne – depresja starcza, otępienie, zaburzenia lękowe;
• Choroby układu ruchu – osteoporoza, zwyrodnienie stawów, bóle kręgosłupa;
• Inne schorzenia – nietrzymanie moczu, niedożywienie, zaburzenia snu.

Geriatra ma rozległą, interdyscyplinarną wiedzę medyczną i powinien cechować się cierpliwością, empatią oraz życzliwością w stosunku do pacjentów.

Szczegółowe obowiązki i zadania zawodowe

Zadania diagnostyczne i badania kliniczne

W ramach diagnostyki geriatra wykonuje m.in.:

• badanie internistyczne chorych – podmiotowe (zebranie wywiadu) i przedmiotowe (badanie fizykalne), z ukierunkowaniem na problemy częste w wieku podeszłym;
• całościową ocenę geriatryczną (COG) – kompleksową ocenę stanu zdrowia, dolegliwości, polifarmakoterapii oraz sytuacji rodzinnej i wsparcia społecznego;
• badania fizykalne – pomiar ciśnienia tętniczego, osłuchiwanie serca, ocenę motoryczną i wizualną;
• badania instrumentalne – EKG, badanie dna oka, spirometrię, pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego;
• nakłucia diagnostyczne i lecznicze (punkcje), wenesekcję, wstrzyknięcia, zgłębnikowanie żołądka i dwunastnicy, cewnikowanie pęcherza, rektoskopię i inne procedury;
• interpretację wyników badań pomocniczych (laboratoryjnych, obrazowych, funkcjonalnych);
• kierowanie materiału biologicznego do badań dodatkowych (biochemicznych, bakteriologicznych, histologicznych, immunologicznych);
• kierowanie pacjentów na dalszą diagnostykę do innych specjalistów.

Zadania terapeutyczne

W obszarze leczenia geriatra odpowiada za:

• ustalanie priorytetów leczenia i rozpoznania lekarskiego (diagnozy);
• leczenie chorób wewnętrznych metodami niechirurgicznymi – w szczególności chorób metabolicznych, układu krążenia, nerwowego, moczowego i narządu ruchu;
• leczenie bólu i leczenie objawowe;
• kompleksową opiekę farmakologiczną – dobór leków i przegląd terapii pod kątem interakcji;
• udzielanie pomocy doraźnej w stanach nagłych – reanimację, defibrylację, przetaczanie krwi i płynów infuzyjnych;
• leczenie substytucyjne – uzupełnianie niedoborów hormonalnych i innych substancji;
• porady profilaktyczne w zakresie chorób wieku podeszłego;
• porady dietetyczne i dotyczące zmian w stylu życia.

Zadania rehabilitacyjne

W zakresie rehabilitacji geriatra realizuje:

• kierowanie wczesną rehabilitacją chorych po ostrych chorobach internistycznych i neurologicznych;
• rehabilitację chorób przewlekłych i typowych patologii wieku podeszłego;
• kierowanie na zabiegi lecznicze (poza chirurgicznymi);
• kierowanie na leczenie uzdrowiskowe i sanatoryjne, balneoklimatoterapię i fizykoterapię.

Zadania konsultacyjne i wspierające

Do zadań konsultacyjnych i wspierających należą:

• nawiązywanie współpracy z pacjentem i rodziną, wyjaśnianie celu leczenia, łagodzenie lęku i niepokoju;
• konsultowanie chorych geriatrycznych z innymi specjalistami (neurolog, okulista, audiolog, stomatolog, ortopeda, urolog);
• udzielanie wsparcia psychicznego – diagnostyka chorób o podłożu psychicznym;
• współdziałanie z instytucjami i organizacjami w opiece nad chorymi nieuleczalnie i w stanach terminalnych;
• planowanie długoterminowej opieki zdrowotnej i zapobiegania powikłaniom.

Zadania administracyjne i dokumentacyjne

W codziennej praktyce geriatra realizuje także obowiązki administracyjne:

• prowadzenie dokumentacji medycznej (historii choroby);
• przygotowywanie opinii, świadectw i orzeczeń oraz wniosków do celów inwalidztwa, zatrudnienia i sądownictwa;
• kierowanie do uzdrowisk i sanatoriów na leczenie specjalistyczne;
• odbywanie konsultacji lekarskich dla innych specjalności;
• prowadzenie dokumentacji dotyczącej grup krwi, wyników laboratoryjnych i wykonanych procedur.

Zadania kierownicze (dla pracowników z doświadczeniem)

Na stanowiskach kierowniczych lekarz może odpowiadać za:

• kierowanie oddziałem lub kliniką geriatryczną bądź przychodnią specjalistyczną;
• nadzór nad krwią, płynami infuzyjnymi, lekami i sprzętem diagnostyczno‑leczniczym;
• pełnienie dyżurów specjalistycznych oraz udzielanie konsultacji telefonicznych i wideokonsultacji.

Zadania edukacyjne i rozwojowe

W obszarze rozwoju zawodowego geriatra może:

• doskonalić wiedzę i umiejętności w ramach podyplomowego kształcenia ustawicznego;
• uczestniczyć w działaniach dotyczących promocji zdrowia i profilaktyki chorób wieku podeszłego;
• szkolić innych pracowników medycznych w ramach doskonalenia zawodowego;
• prowadzić badania naukowe i publikować ich wyniki.

Wymagania kwalifikacyjne

Wymagania edukacyjne

Aby zostać geriatrą, należy spełnić następujące wymagania:

1. Ukończenie studiów medycznych na kierunku lekarskim (6 lat) w Polsce lub za granicą;
2. Uzyskanie prawa wykonywania zawodu – złożenie egzaminu i rejestracja w Naczelnej Izbie Lekarskiej (NIL);
3. Odbycie specjalizacji w geriatrii – szkolenie specjalizacyjne (zwykle ok. 5 lat, często po doświadczeniu w internie);
4. Zdanie egzaminu specjalizacyjnego z geriatrii;
5. Uzyskanie certyfikatu specjalisty wydawanego przez właściwe instytucje (np. Centrum Egzaminów Medycznych).

Wymagania osobiste i umiejętności

Geriatra powinien posiadać:

• cierpliwość i empatię w pracy z pacjentami w podeszłym wieku;
• umiejętności komunikacyjne – łatwość nawiązywania kontaktu z pacjentem i rodziną;
• szeroką wiedzę medyczną obejmującą różne specjalności;
• zdolność do holistycznego myślenia – postrzeganie pacjenta jako całości;
• umiejętności organizacyjne – koordynowanie opieki i wsparcia;
• gotowość do stałego uczenia się w szybko zmieniającej się medycynie.

Warunki dostępu do świadczeń geriatrycznych

Aby pacjent mógł skorzystać z porad geriatry, muszą być spełnione określone warunki:

• Wiek pacjenta – pacjent musi mieć ukończony 60. rok życia, choć zgodnie z klasyfikacją WHO geriatria obejmuje osoby powyżej 65 lat;
• Skierowanie – aby umówić się do geriatry na NFZ, wymagane jest skierowanie od:
  • lekarza pierwszego kontaktu (lekarza POZ),
  • innego specjalisty (np. kardiologa),
  • lekarza wypisującego pacjenta ze szpitala.
• Umowa z NFZ – placówka musi mieć podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia, w przeciwnym razie wizyta jest odpłatna.

Przebieg pierwszej wizyty u geriatry

Pierwsza wizyta u geriatry zwykle przebiega według następującego schematu:

1. Zapoznanie się z dokumentacją i historią chorób pacjenta;
2. Ocena geriatryczna (COG) – procedura złożona częściowo z badania, a częściowo z wywiadu, uwzględniająca:
   • schorzenia typowe dla wieku starczego,
   • historię przebytych chorób,
   • dotychczasowe leczenie i jego efekty,
   • sytuację rodzinną i wsparcie społeczne.
3. Całościowa ocena kondycji zdrowotnej z uwzględnieniem ryzyk wynikających z wieku;
4. Zalecenia dotyczące stylu życia;
5. Wstępna rekomendacja diety dopasowanej do potrzeb;
6. Dobór farmakoterapii – przepisanie leków spójnych z historią medyczną pacjenta.

Miejsca pracy i branże

Geriatra może pracować w następujących placówkach i instytucjach:

Sektor publiczny

W sektorze publicznym do najczęstszych miejsc pracy należą:

• szpitale – oddziały i kliniki geriatryczne;
• poradnie specjalistyczne – przychodnie geriatryczne;
• ośrodki zdrowia – poradnie lekarzy specjalistów;
• domy opieki i placówki dla osób starszych;
• ośrodki rehabilitacyjne specjalizujące się w geriatrii;
• uzdrowiska i sanatoria – leczenie chorób przewlekłych osób starszych.

Sektor prywatny

W sektorze prywatnym geriatra pracuje m.in. w:

• prywatnych klinikach i poradniach specjalistycznych;
• prywatnych domach opieki i placówkach opiekuńczych;
• centrach medycznych oferujących opiekę geriatryczną;
• prywatnych ośrodkach rehabilitacyjnych.

Inne obszary zatrudnienia

Dodatkowo geriatra może pracować w:

• instytucjach promocji zdrowia dedykowanych osobom starszym;
• organizacjach pozarządowych wspierających seniorów;
• edukacji medycznej – na uniwersytetach i akademiach.

Ścieżka kariery i rozwoju zawodowego

Etap I – edukacja podstawowa (6 lat)

Studia lekarskie trwają sześć lat i obejmują anatomię, fizjologię, patologię, farmakologię, diagnostykę i terapię.

Etap II – praktyka lekarza (1–2 lata)

Po uzyskaniu dyplomu i prawa wykonywania zawodu lekarz zdobywa doświadczenie w POZ lub na oddziałach szpitalnych.

Etap III – specjalizacja (5 lat)

Lekarz podejmuje szkolenie specjalizacyjne w geriatrii, które obejmuje:

• kursy teoretyczne z zakresu geriatrii i chorób wieku podeszłego,
• praktykę kliniczną na oddziałach geriatrycznych,
• seminaria i dyskusje przypadków,
• pracę z nowymi metodami diagnostyki i terapii,
• doskonalenie umiejętności konsultacyjnych i interdyscyplinarnych.

Etap IV – egzamin specjalizacyjny

Po ukończeniu szkolenia lekarz zdaje egzamin z geriatrii i uzyskuje tytuł specjalisty.

Etap V – rozwój kariery (opcjonalny)

Po uzyskaniu specjalizacji geriatra może:

• pracować jako lekarz w poradni geriatrycznej lub na oddziale szpitalnym;
• założyć prywatną praktykę i przyjmować pacjentów komercyjnie;
• objąć funkcje kierownicze – prowadzenie oddziału, kliniki lub przychodni;
• rozwijać kompetencje naukowe – prowadzić badania i publikować artykuły;
• pogłębiać wybrane subdziedziny geriatrii – np. neurologię starczą, kardiologię geriatryczną;
• uczyć studentów i rezydentów w ramach edukacji medycznej;
• pracować w instytucjach promocji zdrowia osób starszych.

Doskonalenie ustawiczne

Lekarz geriatra zobowiązany jest do stałego rozwoju, m.in. poprzez:

• udział w konferencjach i kongresach naukowych,
• kursy specjalistyczne z nowymi metodami leczenia,
• szkolenia z etyki i komunikacji z pacjentem,
• webinary i seminaria online dotyczące najnowszych odkryć.

Perspektywy zawodowe i zarobki

Popyt na rynku pracy

Zawód geriatry ma bardzo dobre perspektywy ze względu na:

• starzejące się społeczeństwo – wzrost liczby seniorów w Polsce i Europie;
• rosnące potrzeby opieki zdrowotnej dedykowanej osobom starszym;
• niedobór specjalistów w dziedzinie geriatrii w Polsce.

Zarobki

Wysokość wynagrodzenia zależy od kilku czynników:

• miejsca pracy – szpital publiczny, poradnia prywatna, własna praktyka;
• doświadczenia i kwalifikacji – młody lekarz, specjalista, kierownik oddziału;
• regionu – duże miasta zwykle oferują wyższe stawki;
• czasu pracy – dyżury i dodatkowe konsultacje zwiększają dochód.

W sektorze publicznym wynagrodzenia są w dużej mierze ustandaryzowane, natomiast w sektorze prywatnym – szczególnie przy prowadzeniu własnej praktyki – mogą być istotnie wyższe.

Wyzwania i aspekty zawodu

Wyzwania

W praktyce zawodowej geriatra mierzy się z wyzwaniami takimi jak:

• zaangażowanie emocjonalne – praca z pacjentami w ciężkim stanie, bliskość doświadczeń granicznych;
• złożoność kliniczna – wielochorobowość i polifarmakoterapia;
• ograniczone zasoby – utrudniony dostęp do części nowoczesnych terapii;
• wysoki poziom stresu i odpowiedzialności.

Aspekty pozytywne

Jednocześnie praca w geriatrii daje wiele satysfakcji dzięki:

• realnej poprawie jakości życia pacjentów i ich opiekunów;
• dużemu znaczeniu społecznemu – wsparciu osób w trudnej sytuacji zdrowotnej;
• interdyscyplinarności – ścisłej współpracy z innymi specjalistami;
• dynamicznemu rozwojowi dziedziny i pojawianiu się nowych metod leczenia.