Kod zawodu ZUS – 315207
Kody PKD: stosowane w tym zawodzie obejmują:
- PKD 50.10.Z – transport morski i przybrzeżny pasażerski,
- PKD 50.20.Z – transport morski i przybrzeżny towarów,
- PKD 50.30.Z – transport wodny śródlądowy pasażerski,
- PKD 50.40.Z – transport wodny śródlądowy towarów,
- PKD 77.34.Z – wynajem i dzierżawa środków transportu wodnego.
Czym zajmuje się kapitan żeglugi przybrzeżnej?
Kapitan żeglugi przybrzeżnej to najwyższa osoba odpowiedzialna za bezpieczeństwo i sprawne funkcjonowanie statku o pojemności brutto do 500 ton w rejsach krajowych po Morzu Bałtyckim do 80° długości geograficznej wschodniej.
Pełni funkcję kierownika statku z ramienia armatora, utrzymując jednostkę pływającą w stałej gotowości eksploatacyjnej zgodnie z przepisami międzynarodowymi, krajowymi oraz dobrymi praktykami morskimi. Stanowisko kapitana to nie tylko rola techniczna, ale przede wszystkim funkcja przywódcza, wymagająca szybkiego podejmowania decyzji w trudnych sytuacjach oraz efektywnego zarządzania całą załogą.
Główne obowiązki kapitana żeglugi przybrzeżnej
Kierowanie statkiem i nawigacja
Nawigacyjne kierownictwo statku stanowi rdzeń pracy kapitana. Do kluczowych zadań należą:
- osobiste prowadzenie jednostki przy wchodzeniu i wychodzeniu z portów, kanałów i rzek,
- nadzór nad pracą oficerów wachtowych i instruowanie ich w zasadach prowadzenia nawigacji,
- prowadzenie statku w sytuacjach trudnych i niebezpiecznych,
- ustalanie składów osobowych wacht nawigacyjnych,
- ocenianie sytuacji wymagającej obecności kapitana na mostku nawigacyjnym,
- prowadzenie księgi poleceń dla oficerów,
- monitorowanie warunków pogodowych i określanie trasy rejsu.
Zarządzanie załogą
Kapitan sprawuje pełne zarządzanie załogą, także w warunkach kryzysowych. W praktyce oznacza to:
- nadzorowanie pracy wszystkich członków załogi i ponoszenie za nich odpowiedzialności,
- kierowanie działaniami całej załogi na statku,
- szkolenie załogi z zakresu ppoż. i używania środków ratunkowych,
- organizowanie alarmów ćwiczebnych i ocenę ich przebiegu,
- ustalanie godzinowego rozkładu i stanowisk manewrowych dla poszczególnych wacht,
- inspirowanie do pracy zespołowej i szybkiego działania w trudnych sytuacjach.
Nadzór nad eksploatacją statku
Kapitan odpowiada za bezpieczeństwo techniczne i operacyjne statku. Do jego zadań należy m.in.:
- kontrolowanie zdatności statku do żeglugi, w tym spełnienia wymogów bezpieczeństwa, właściwego obsadzenia załogą, wyposażenia i zaopatrzenia,
- nadzór nad prawidłowością operacji ładunkowych i mocowaniem transportowanego towaru,
- kontrola dokumentacji ładunkowej i stateczności jednostki,
- sprawdzanie sprawności technicznej napędu i urządzeń pomocniczych,
- nadzór nad przestrzeganiem zasad ergonomii, przepisów BHP, ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska.
Odpowiedzialność administracyjna
W zakresie obowiązków administracyjnych kapitana znajdują się:
- reprezentowanie interesów armatora wobec załogi i instytucji związanych z eksploatacją statku,
- współpraca z wyspecjalizowanymi służbami armatora w obszarze bezpieczeństwa żeglugi, spraw socjalno-bytowych, BHP, finansów i kadr,
- sprawowanie ogólnego nadzoru nad organizacją pracy poszczególnych działów i służb statkowych,
- kontrolowanie i akceptowanie dokumentacji dotyczącej eksploatacji, rozliczeń finansowych i remontów,
- współpraca z pilotem podczas operacji pilotowania.
Funkcje poza typowymi obowiązkami morskimi
Do dodatkowych funkcji publicznych kapitana należą:
- sprawowanie funkcji urzędnika stanu cywilnego i władz policyjnych poza granicami kraju wobec członków załogi i pasażerów,
- organizowanie i nadzorowanie wyborów do władz państwowych na statku,
- prowadzenie akcji ratowniczych i poszukiwawczych na morzu,
- sprawowanie opieki nad pasażerami, zespołami badawczymi, studentami itp.,
- nadzorowanie prowadzenia połowu ryb (w stosownych przypadkach).
Obowiązek w sytuacjach nadzwyczajnych
W przypadku zagrożenia zagładą statku kapitan ma szczególne obowiązki: musi jako ostatni opuścić jednostkę, wcześniej zabezpieczając pasażerów i załogę. Ma obowiązek pierwszeństwa ocalenia pasażerów, następnie załogi, a dopiero potem – jeśli to możliwe – ratowania dzienników, dokumentów, map, kosztowności i kasy statku.
Wymagania i kwalifikacje
Wykształcenie i certyfikaty
Do objęcia stanowiska kapitana żeglugi przybrzeżnej wymagane jest:
- dyplom szypra żeglugi przybrzeżnej lub równoważne świadectwo kompetencji,
- w przypadku posiadaczy dyplomu szypra 2 klasy – 24-miesięczna dodatkowa praktyka pływania na statkach morskich,
- certyfikat zdolności do żeglugi (STCW),
- ukończone szkolenia z zakresu bezpieczeństwa morskiego i ratownictwa.
Cechy osobowe i umiejętności
Praca na stanowisku kapitana wymaga:
- Zdolności decyzyjnych – szybkie podejmowanie decyzji w trudnych i niebezpiecznych sytuacjach;
- Kompetencji interpersonalnych – efektywne zarządzanie ludźmi, budowanie zespołu, motywacja załogi;
- Odpowiedzialności – zdolności do ponoszenia konsekwencji decyzji;
- Wiedzy technicznej – znajomość nawigacji, eksploatacji statku, regulacji morskich;
- Zdolności organizacyjnych – planowanie operacji, harmonogramów i bezpieczeństwa;
- Odporności psychicznej – umiejętność radzenia sobie w stresujących warunkach pracy na morzu;
- Trzeźwości i świadomości – kapitan i załoga nie mogą być w stanie nietrzeźwości lub przemęczenia.
Ścieżka kariery i rozwoju
Etapy awansu
Typowa ścieżka kariery w morskiej hierarchii zawodowej obejmuje:
- Marynarze – wykonywanie zadań praktycznych na pokładzie;
- Oficer wachtowy – nadzorowanie wacht i monitorowanie sytuacji podczas swojej zmiany;
- II oficer – zajmowanie się nawigacją, monitorowanie postępów żeglugi;
- I oficer (oficer pokładowy) – wspieranie kapitana w zarządzaniu statkiem, odpowiedzialność za wybrane działy;
- Kapitan – najwyższa pozycja dowódcy statku.
Możliwości rozwoju
Perspektywy rozwoju obejmują:
- awans na stanowisko kapitana statków o większym tonażu,
- przejście na stanowiska w administracji portowej,
- pracę w firmach zajmujących się pilotażem morskim,
- stanowiska w inspekcji morskiej lub służbach ratowniczych,
- przekwalifikowanie do zarządzania flotą (rola armatorska),
- doradztwo w zakresie bezpieczeństwa morskiego.
Branże i rodzaje firm zatrudniające kapitanów
Transport pasażerski
Kapitan zatrudniany jest w:
- liniach promowych (transport pasażerski po Bałtyku i trasach przybrzeżnych),
- operatorach jachtów i statków wycieczkowych,
- firmach świadczących usługi czarterów (wynajmu jednostek).
Transport towarowy
W obszarze transportu towarowego kapitan może pracować w:
- firmach armatorskich zajmujących się transportem morskim towarów,
- firmach logistycznych prowadzących działalność w transporcie morskim,
- przedsiębiorstwach przewożących materiały sypkie lub drewno.
Usługi i inne sektory
Poza transportem kapitan znajduje zatrudnienie w:
- firmach zajmujących się wynajmem i dzierżawą środków transportu wodnego,
- służbach ratownictwa morskiego (SAR – poszukiwanie i ratownictwo),
- instytucjach badawczych prowadzących ekspedycje morskie,
- ośrodkach szkoleniowych i akademiach morskich,
- inspekcjach morskich i organach administracji morskiej.
Warunki pracy
Specyfika zatrudnienia
Do typowych warunków pracy kapitana należą:
- praca na morzu, nierzadko w trudnych warunkach pogodowych,
- rozłąka z rodziną – rejsy mogą trwać od kilku do kilkunastu dni,
- służba 24-godzinna na potrzeby bezpieczeństwa statku,
- stres związany z odpowiedzialnością za bezpieczeństwo statku i załogi,
- konieczność ciągłego monitorowania sytuacji i gotowości do działania.
Benefity
Do najczęstszych benefitów należą:
- wynagrodzenie wyższe niż średnie w Polsce,
- dodatki za pracę nocną i wachty,
- bezpłatne wyżywienie na statku,
- ubezpieczenie od wypadków zawodowych,
- długie okresy urlopu pomiędzy rejsami.
Zobacz też:
Kaletnik, Kamieniarz, Kapelusznik-czapnik, Kapitan portu morskiego, Kapitan statku morskiego, Kapitan żeglugi śródlądowej, Karmelarz, Kartograf, Kasjer bankowy, Kasjer biletowy, Kasjer handlowy, Kasjer w zakładzie pracy, Kasjer walutowy, Kaskader filmowy, Kaskader filmowy – koordynator, Kelner, Kierowca autobusu, Kierowca autocysterny, Kierowca ciągnika rolniczego, Kierowca ciągnika siodłowego, Kierowca drezyny i wózka motorowego, Kierowca lokomotywy spalinowej, Kierowca mechanik, Kierowca operator wózków jezdniowych (widłowych), Kierowca pojazdu uprzywilejowanego, Kierowca samochodu ciężarowego, Kierowca samochodu dostawczego, Kierowca samochodu osobowego, Kierowca trolejbusu, Kierownik / właściciel stacji paliw, Kierownik / właściciel szkoły jazdy, Kierownik / właściciel zakładu usługowego, Kierownik agencji do spraw usług sportowych / turystycznych / kulturalnych, Kierownik agencji doradztwa finansowego, Kierownik agencji filmowej / telewizyjnej, Kierownik agencji ochrony mienia i osób, Kierownik agencji reklamowej, Kierownik agencji ubezpieczeniowej, Kierownik apteki, Kierownik archiwum, Kierownik biblioteki, Kierownik biura, Kierownik biura podroży, Kierownik biura rachunkowego, Kierownik biura tłumaczeń, Kierownik budowy, Kierownik centrum handlowego, Kierownik centrum konferencyjnego, Kierownik centrum obsługi telefonicznej (kierownik call center), Kierownik centrum rozrywki dla dzieci, Kierownik do spraw handlu zagranicznego, Kierownik do spraw kateringu, Kierownik do spraw kontroli jakości, Kierownik do spraw marketingu, Kierownik do spraw marketingu internetowego, Kierownik do spraw marketingu sieciowego (wielopoziomowego), Kierownik do spraw optymalizacji zasobów, Kierownik do spraw rozwoju produktu, Kierownik do spraw sprzedaży, Kierownik do spraw strategii i planowania, Kierownik do spraw transportu rurociągowego, Kierownik do spraw windykacji, Kierownik do spraw zarządzania flotą samochodową, Kierownik domu aukcyjnego, Kierownik domu kultury, Kierownik domu pomocy społecznej, Kierownik domu spokojnej starości, Kierownik działu administracyjno-gospodarczego, Kierownik działu badawczo-rozwojowego, Kierownik działu finansowego, Kierownik działu informatyki, Kierownik działu kadr i płac, Kierownik działu logistyki, Kierownik działu operacji finansowych, Kierownik działu reklamy / promocji / public relations, Kierownik działu ruchu zakładu górniczego lub zakładu, Kierownik działu szkoleń, Kierownik działu transportu, Kierownik działu w handlu detalicznym, Kierownik działu w handlu hurtowym, Kierownik działu w hotelu, Kierownik działu w instytucjach pomocy społecznej, Kierownik działu w lokalu gastronomicznym, Kierownik działu w przedsiębiorstwie telekomunikacyjnym, Kierownik działu zakupów, Kierownik działu zarządzania zasobami ludzkimi, Kierownik firmy audytorskiej, Kierownik firmy sprzątającej, Kierownik galerii sztuki, Kierownik gospodarstwa hodowli drobiu, Kierownik gospodarstwa ogrodniczego, Kierownik gospodarstwa produkcji roślinnej i zwierzęcej, Kierownik gospodarstwa produkcji zwierzęcej, Kierownik gospodarstwa sadowniczego, Kierownik gospodarstwa upraw mieszanych, Kierownik gospodarstwa upraw polowych, Kierownik hospicjum, Kierownik hostelu / motelu, Kierownik hotelu, Kierownik hurtowni, Kierownik jednostki ratownictwa górniczego, Kierownik kancelarii prawnej, Kierownik kancelarii tajnej, Kierownik kas, Kierownik kasyna, Kierownik kempingu, Kierownik kina, Kierownik klubu fitness, Kierownik klubu sportowego, Kierownik komórki organizacyjnej podmiotu leczniczego, Kierownik lokalu gastronomicznego, Kierownik magazynu, Kierownik małego przedsiębiorstwa budowlanego, Kierownik małego przedsiębiorstwa w przemyśle przetwórczym, Kierownik małego przedsiębiorstwa w przemyśle wydobywczym, Kierownik muzeum, Kierownik obiektu sportowego, Kierownik ogrodu zoologicznego, Kierownik ośrodka pomocy rodzinie, Kierownik parku rozrywki / cyrku, Kierownik pensjonatu, Kierownik placówki bankowej, Kierownik placówki wsparcia dziennego, Kierownik planu filmowego, Kierownik pociągu, Kierownik podmiotu leczniczego, Kierownik prac podwodnych, Kierownik praktycznej nauki zawodu, Kierownik produkcji filmowej / telewizyjnej / radiowej, Kierownik produkcji w przedsiębiorstwie hodowlanym, Kierownik produkcji w przedsiębiorstwie ogrodniczym, Kierownik produkcji w przedsiębiorstwie rolnym, Kierownik produkcji w przemyśle, Kierownik produkcji w zakładach akwakultury, Kierownik projektu, Kierownik przedsiębiorstwa informatycznego, Kierownik przedsiębiorstwa spedycyjnego, Kierownik przedsiębiorstwa świadczącego usługi osobiste i porządkowe, Kierownik przedsiębiorstwa świadczącego usługi z zakresu marketingu i sprzedaży, Kierownik przedsiębiorstwa świadczącego usługi z zakresu obsługi biznesu, Kierownik przedsiębiorstwa świadczącego usługi z zakresu zarządzania zasobami ludzkimi, Kierownik przedsiębiorstwa telekomunikacyjnego, Kierownik przedsiębiorstwa transportowego, Kierownik przedsiębiorstwa usługowego związanego z leśnictwem, Kierownik przedsiębiorstwa w rybołówstwie, Kierownik przedszkola, Kierownik punktu skupu, Kierownik rewiru / posterunku policji, Kierownik rozwoju technologii informatycznych, Kierownik rozwoju technologii telekomunikacyjnych, Kierownik ruchu zakładu górniczego lub zakładu, Kierownik sali sprzedaży, Kierownik salonu odnowy biologicznej, Kierownik salonu pielęgnacji urody, Kierownik sieci informatycznych, Kierownik sieci sklepów, Kierownik siłowni, Kierownik sklepu / supermarketu, Kierownik stoiska w markecie, Kierownik szkoły tańca, Kierownik szkółki jeździeckiej, Kierownik utrzymania ruchu, Kierownik w gospodarce leśnej, Kierownik warsztatów szkolnych, Kierownik wydawnictwa, Kierownik zakładu bukmacherskiego / kolektury / loterii, Kierownik żłobka / klubu dziecięcego, Kierujący tramwajem (motorniczy), Kinooperator, Kioskarz, Klasyfikator dziczyzny i ptactwa, Klasyfikator gruntów, Klasyfikator grzybów, Klasyfikator jaj, drobiu i pierza, Klasyfikator ryb, Klasyfikator skór, Klasyfikator wyrobów przemysłowych, Klaun (clown), Klimatolog, Kodowacz (koder), Kolporter, Kołodziej, Kombajnista (kierowca kombajnu), Komendant policji (powiatowy, miejski, rejonowy, komisariatu), Komendant powiatowy / miejski państwowej straży pożarnej, Komendant straży gminnej / miejskiej, Komentator sportowy, Komik, Kominiarz, Komornik sądowy, Kompozytor, Komputerowy składacz tekstu, Konduktor, Konduktor kolei linowej, Konfekcjoner wyrobów gumowych, Konferansjer, Konserwator budynków i stanu technicznego pomieszczeń, Konserwator części / sprzętu, Konserwator dzieł sztuki, Konserwator sieci i systemów komputerowych, Konserwator skór surowych, Konserwator zabytków architektury, Konstruktor form wtryskowych, Konstruktor odzieży, Konstruktor rozkładów jazdy, Konsultant do spraw kariery, Konsultant do spraw systemów teleinformatycznych, Konsultant komitetu technicznego, Konsultant/agent sprzedaży bezpośredniej, Kontroler (sterowniczy) procesów przeróbki ropy naftowej i gazu, Kontroler (sterowniczy) procesów w produkcji nawozów sztucznych, Kontroler (sterowniczy) reaktorów chemicznych, Kontroler (sterowniczy) robotów przemysłowych, Kontroler (sterowniczy) urządzeń destylacyjnych i rektyfikacyjnych, Kontroler (sterowniczy) urządzeń do ciągnienia i tłoczenia metali, Kontroler (sterowniczy) urządzeń do obróbki cieplnej chemikaliów, Kontroler (sterowniczy) urządzeń do produkcji papieru, Kontroler (sterowniczy) urządzeń do wytopu metali, Kontroler (sterowniczy) urządzeń filtrujących i oddzielających, Kontroler (sterowniczy) urządzeń koksowniczych, Kontroler (sterowniczy) urządzeń obróbki cieplnej metali, Kontroler (sterowniczy) urządzeń odlewniczych, Kontroler (sterowniczy) urządzeń walcowniczych, Kontroler biletów, Kontroler finansowy, Kontroler higieny mięsa, Kontroler jakości połączeń spawanych, Kontroler jakości produktów spożywczych, Kontroler jakości wyrobów przemysłowych, Kontroler kolejowy, Kontroler państwowy, Kontroler pocztowy, Kontroler rozliczeń pieniężnych, Kontroler rozliczeń podatkowych, Kontroler ruchu lotniczego, Kontroler stanu technicznego pojazdów, Konwojent (konduktor) wagonów specjalnych, Koordynator badań klinicznych, Koordynator pobierania i przeszczepiania tkanek i narządów, Koordynator projektów unijnych, Koordynator rodzinnej pieczy zastępczej, Kopacz, Korektor (naprawiacz) instrumentów muzycznych, Korektor i stroiciel instrumentów muzycznych, Korektor tekstu, Korepetytor, Koronkarka, Kosmetolog, Kosmetyczka, Kostiumograf, Kosztorysant budowlany, Koszykarz-plecionkarz, Kościelny, Kowal, Kowal wyrobów zdobniczych, Kożusznik, Krajacz materiałów budowlanych, Krajacz szkła, Krawiec, Kremator, Krojczy, Krupier, Kryminolog, Krytyk artystyczny, Krytyk kulinarny, Księgowy, Kucharz, Kulturoznawca, Kurator sądowy, Kurier, Kurier motocyklowy, Kuśnierz, Kynoterapeuta (dogoterapeuta)
