Garncarz – kod zawodu ZUS, PKD, obowiązki

Garncarz (kod ZUS: 731405) to rzemieślnik specjalizujący się w wytwarzaniu naczyń, przedmiotów użytkowych, zdobniczych oraz zabawek z gliny poprzez przygotowanie masy formierskiej, formowanie, suszenie i wypalanie w piecu garncarskim.

Najczęściej stosowane kody PKD dla działalności garncarskiej to:

• 23.41.Z – produkcja naczyń ceramicznych do użytku domowego i ozdobnych – najbardziej adekwatny dla zawodu;
• 23.42.Z – produkcja ceramiki sanitarnej;
• 23.43.Z – produkcja ceramiki technicznej;
• 11.03.Z – produkcja cydru i win owocowych – jako działalność dodatkowa powiązana z wyrobami dekoracyjnymi;
• 25.71.Z – produkcja wyrobów nożowniczych i sztućców – dla powiązanych manufaktur.

Czym zajmuje się garncarz?

Garncarz to tradycyjny zawód rzemieślniczy łączący sztukę z produkcją przemysłową, skupiony na przetwarzaniu gliny w trwałe wyroby ceramiczne. Głównym zadaniem jest manualne lub mechaniczne formowanie przedmiotów z gliny, które po obróbce termicznej stają się wytrzymałe i estetyczne.

Zawód wymaga precyzji, zmysłu artystycznego oraz znajomości właściwości materiałów, co wyróżnia go w dobie masowej produkcji.

Proces pracy obejmuje cały cykl wytwórczy: od surowca po gotowy produkt. Garncarze pracują zarówno w małych warsztatach rzemieślniczych, jak i w zakładach ceramicznych, tworząc od prostych misek po skomplikowane rzeźby.

Obowiązki garncarza

Poniżej przedstawiamy kluczowe etapy produkcji, które wchodzą w zakres codziennych obowiązków garncarza:

• określanie przydatności gliny – analiza surowca pod kątem plastyczności, wilgotności i zanieczyszczeń;
• przygotowanie masy formierskiej – wyrabianie gliny ręcznie lub mechanicznie dla uzyskania odpowiedniej konsystencji;
• formowanie wyrobów – odgniatanie gliny w formach gipsowych, odlewanie, toczenie na kole garncarskim lub modelowanie wolną ręką;
• dekorowanie i barwienie – zaprawianie gliny barwnikami, odciskanie ornamentów (stemplem, falistym lub spiralnym), dodawanie uchwytów i poprawek;
• suszenie i wypalanie – powolne suszenie przedmiotów, a następnie wypalanie w piecu garncarskim dla utwardzenia;
• przygotowanie polewy i zdobień – tworzenie szkliw, czyszczenie wyrobów oraz konserwacja narzędzi, form i urządzeń;
• kontrola jakości – sortowanie i brakowanie wadliwych sztuk (pokrewne role: sortowacz-brakarz ceramiki, kod 731408).

Te zadania przekształcają surowiec w gotowy produkt, jednoznacznie klasyfikując zawód jako działalność wytwórczą.

Wymagania i kwalifikacje

Aby zostać garncarzem, potrzebne są przede wszystkim umiejętności praktyczne zdobyte w ramach rzemiosła. Nie ma formalnego wymogu wyższego wykształcenia – liczą się nauka zawodu, praktyka i portfolio.

• wykształcenie i szkolenia – zasadnicza szkoła zawodowa o profilu ceramicznym, tytuł czeladnika (egzamin w izbie rzemieślniczej) lub kursy w ośrodkach rzemiosła;
• umiejętności manualne – precyzja, koordynacja ruchów, znajomość koła garncarskiego i pieców;
• wiedza techniczna – właściwości glin, technologie wypału, zasady BHP przy pracy z wysokimi temperaturami;
• zdolności artystyczne – wyczucie formy, proporcji i koloru przy wyrobach zdobniczych.

Zawód należy do grupy robotników przemysłowych i rzemieślników (Klasyfikacja Zawodów i Specjalności), obok pokrewnych jak modelarz odlewnik (731406), odlewnik ceramiczny (731407) czy szkliwierz (731409).

Ścieżka kariery i rozwoju

Kariera zaczyna się zwykle od roli ucznia/czeladnika, prowadzi do tytułu mistrza, a następnie do samodzielnej działalności. Możliwe kierunki awansu i rozwoju obejmują:

1. specjalizację – szkliwierz, formierz ceramiki szlachetnej lub sortowacz;
2. role kierownicze – kierownik warsztatu ceramicznego lub produkcji w zakładach (grupa 13 w KZiS);
3. przedsiębiorczość – otwarcie własnej manufaktury z rejestracją PKD 23.4x.Z;
4. rozwój kompetencji – kursy unijne (np. Barometr Zawodów wskazuje zapotrzebowanie w Lubelskiem i Podlaskiem), udział w targach rzemiosła, certyfikaty ekologiczne dla gliny.

Zawód bywa deficytowy w wybranych regionach (np. woj. lubelskie), co sprzyja zatrudnieniu.

Gdzie pracować jako garncarz – firmy i branże

Garncarze znajdują zatrudnienie w sektorach wytwórczych i artystycznych:

Najwięcej ofert pochodzi z małych i średnich przedsiębiorstw rzemieślniczych (sektor przemysłowy i budownictwo). Możliwa praca za granicą w krajach o silnych tradycjach ceramicznych (Portugalia, Włochy).

Perspektywy i sytuacja rynkowa

W Polsce garncarstwo łączy tradycję z nowoczesnością – od rękodzieła po automatyzację. Barometr Zawodów wskazuje stabilne zapotrzebowanie w regionach rolniczo-przemysłowych (Lubelskie, Podlaskie), z zatrudnieniem głównie na umowach o pracę lub zleceniach.

Średnie zarobki w zakładach wynoszą około 4000–6000 zł brutto, a przy eksporcie wyrobów artystycznych mogą być wyższe. Wyzwania to m.in. konkurencja importowa i potrzeba innowacji ekologicznych. Zawód jest idealny dla pasjonatów rzemiosła – oferuje satysfakcję twórczą i realną stabilność zatrudnienia.