Diagnosta laboratoryjny – specjalista epidemiologii – kod zawodu ZUS, PKD, obowiązki

Kod zawodu ZUS – 227202

Kody PKD (Polska Klasyfikacja Działalności):

• PKD 20.59.Z – produkcja pozostałych wyrobów chemicznych, gdzie indziej niesklasyfikowana,
• PKD 21.10.Z – produkcja podstawowych substancji farmaceutycznych,
• PKD 21.20.Z – produkcja leków i pozostałych wyrobów farmaceutycznych,
• PKD 71.20.A – badania i analizy związane z jakością żywności,
• PKD 71.20.B – pozostałe badania i analizy techniczne.

Kim jest diagnosta laboratoryjny – specjalista epidemiologii?

Diagnosta laboratoryjny jest pracownikiem ochrony zdrowia, który bada materiał biologiczny oraz prowadzi epidemiologiczne badania laboratoryjne. Zawód jest regulowany Ustawą z dnia 15 września 2022 r. o medycynie laboratoryjnej, która porządkuje standardy i warunki jego wykonywania.

Specjalista epidemiologii odpowiada za badania mające na celu określenie właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych oraz składu płynów ustrojowych, wydzielin, wydalin i tkanek. Aktywnie wdraża działania zapobiegawcze ograniczające ryzyko wystąpienia ognisk epidemicznych.

Zakres obowiązków

Obowiązki diagnosty laboratoryjnego – specjalisty epidemiologii są rozbudowane i obejmują obszary praktyczne, analityczne, badawcze oraz nadzór epidemiologiczny:

Obowiązki diagnostyczne podstawowe

W ramach podstawowych czynności diagnostycznych specjalista wykonuje m.in.:

• wykonywanie lub nadzorowanie czynności związanych z pobieraniem i przechowywaniem materiału biologicznego do badań laboratoryjnych,
• przygotowywanie lub nadzorowanie przygotowania preparatów hematologicznych, bakteriologicznych i innych,
• wykonywanie lub nadzorowanie wykonania badań laboratoryjnych z zakresu chemii klinicznej i analityki ogólnej,
• przeprowadzanie badań hematologicznych i serologicznych, w tym badań układu krzepnięcia,
• ocenianie i interpretowanie wyników badań oraz dobieranie odpowiednich badań na podstawie ich skuteczności diagnostycznej,
• prowadzenie kontroli jakości wyników badań laboratoryjnych oraz określanie zakresów wartości referencyjnych,
• nadzorowanie unieszkodliwiania użytego do badań materiału biologicznego,
• kontrolowanie przestrzegania przepisów BHP w laboratorium,
• prowadzenie dokumentacji badań z wykorzystaniem narzędzi informatycznych,
• konsultowanie zleceń klinicystów, doradztwo diagnostyczne oraz interpretacja wyników badań laboratoryjnych.

Zadania epidemiologiczne

Do kluczowych zadań w obszarze epidemiologii należą:

• planowanie i prowadzenie działań zmierzających do poprawy stanu zdrowia populacji oraz akcji profilaktycznych wobec zagrożeń fizycznych, chemicznych i biologicznych,
• planowanie, sporządzanie oraz prowadzenie badań epidemiologicznych i wyciąganie praktycznych wniosków z uzyskanych wyników,
• dokonywanie ocen stanu zdrowia i potrzeb zdrowotnych populacji oraz określanie czynników warunkujących zdrowie jednostki i społeczeństwa,
• określanie znaczenia czynników środowiskowych i społecznych w kształtowaniu sytuacji zdrowotnej, w tym identyfikowanie czynników szkodliwych dla zdrowia,
• przeprowadzanie oceny zagrożenia wybuchem epidemii w czasie katastrof, rozpoznawanie epidemii i opracowywanie ognisk epidemicznych,
• dobór odpowiedniego typu badania do analizowanego problemu epidemiologicznego,
• przygotowywanie standardowego protokołu badawczego oraz nadzór epidemiologiczny nad zakażeniami szpitalnymi.

Prace badawcze i analityczne

W zakresie analiz i badań naukowych specjalista realizuje m.in.:

• przeprowadzanie reprezentatywnego doboru badanych i gromadzenie niezbędnych danych,
• wybór właściwych metod analizy danych,
• identyfikowanie oraz analiza błędów przypadkowych i systematycznych,
• kompletną analizę danych z wykorzystaniem podstawowych technik analizy wielu zmiennych (np. regresja liniowa, regresja logistyczna),
• interpretację wyników analizy przyczynowo‑skutkowej,
• opracowywanie standardowych raportów z przeprowadzonych badań,
• pozyskiwanie i wykorzystywanie wtórnych danych epidemiologicznych, demograficznych i socjologicznych,
• ocenę prac naukowych wykorzystujących metody epidemiologiczne.

Działania profilaktyczne i zdrowotne

Działania ukierunkowane na prewencję i zdrowie publiczne obejmują:

• prowadzenie postępowania w zakresie zapobiegania i zwalczania ważniejszych chorób zakaźnych, w tym unieszkodliwianie źródeł zakażenia i przerywanie dróg szerzenia,
• postępowanie przeciwepidemiczne w przypadku zawleczenia choroby zakaźnej szczególnie niebezpiecznej,
• planowanie i realizację programów profilaktycznych z zakresu żywienia,
• ocenę skuteczności populacyjnych programów profilaktycznych i interwencyjnych,
• dochodzenia środowiskowe w celu wykrycia środowiskowego czynnika narażenia,
• planowanie, realizację i ocenę badań przesiewowych,
• kierowanie jednostkami i środkami opieki zdrowotnej w sytuacjach kryzysowych.

Zadania kierownicze i naukowe

W obszarze zarządzania i rozwoju naukowego do zadań specjalisty należą:

• kierowanie jednostkami i środkami opieki zdrowotnej specjalizującymi się w epidemiologii,
• uczestniczenie w kształtowaniu polityki zdrowotnej w oparciu o aktualną wiedzę medyczną, nauki społeczne i zarządzanie,
• podejmowanie działalności naukowej i dydaktycznej w dziedzinie epidemiologii.

Wymagania i kwalifikacje

Aby pracować jako diagnosta laboratoryjny, należy spełnić jeden z poniższych warunków:

• ukończenie jednolitych studiów magisterskich na kierunku analityka medyczna lub medycyna laboratoryjna (obecnie dostępne na 14 uczelniach medycznych w Polsce),
• posiadanie tytułu zawodowego lekarza i prawa wykonywania zawodu lekarza po ukończeniu specjalizacji,
• ukończenie studiów na kierunku biologia, biotechnologia, chemia, farmacja lub weterynaria z tytułem magistra lub równorzędnym oraz ukończenie kształcenia podyplomowego w zakresie analityki medycznej lub podjęcie szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie analityki klinicznej, diagnostyki laboratoryjnej, mikrobiologii lub toksykologii (do 31 grudnia 2028 r.),
• posiadanie kwalifikacji do wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego uzyskanych w państwie członkowskim Unii Europejskiej,
• posiadanie stanu zdrowia umożliwiającego wykonywanie zawodu oraz pełnej zdolności do czynności prawnych.

Diagnosta laboratoryjny ma obowiązek działać z należytą starannością, zgodnie z etyką zawodową i aktualną wiedzą medyczną.

Odpowiedzialność i znaczenie zawodu

Podpis diagnosty laboratoryjnego na wyniku potwierdza, że cały proces – od pobrania, przez transport, przyjęcie, przechowywanie, metody badawcze, zapewnienie jakości, aż po opracowanie i wydanie sprawozdania – został wykonany zgodnie ze standardami.

Zawód diagnosty laboratoryjnego jest zawodem zaufania publicznego. Wyniki badań dostarczają lekarzom kluczowych, obiektywnych danych o stanie zdrowia pacjenta, które wykraczają poza subiektywny opis dolegliwości.

Charakterystyka pracy

To wymagająca i obciążająca odpowiedzialnością praca, m.in. ze względu na możliwe nieprzewidziane sytuacje w laboratorium (np. awarie sprzętu). Jednocześnie diagnostyka laboratoryjna ma kluczowe znaczenie dla systemu ochrony zdrowia, co przekłada się na wysoką satysfakcję zawodową i poczucie misji.

Branże i miejsca pracy

Wykwalifikowani specjaliści mogą zajmować stanowiska w różnych typach laboratoriów i instytucji:

• laboratoria transfuzjologii,
• laboratoria mikrobiologii,
• laboratoria genetyki,
• laboratoria hematologii,
• medyczne laboratoria diagnostyczne (MLD),
• jednostki ochrony zdrowia publicznego,
• instytuty badawcze,
• laboratoria przemysłowe (w tym branża farmaceutyczna i chemiczna),
• przedsiębiorstwa realizujące badania i analizy techniczne,
• jednostki zarządzania kryzysowego i ochrony ludności.

Ścieżka kariery i rozwoju

Ścieżka rozwoju zawodowego diagnosty laboratoryjnego – specjalisty epidemiologii obejmuje:

1. Etap edukacyjny – ukończenie studiów magisterskich lub odpowiedniego kształcenia podyplomowego;
2. Podjęcie pracy w laboratorium – rozpoczęcie pracy w medycznym laboratorium diagnostycznym;
3. Specjalizacja – możliwość ukończenia specjalizacji w dziedzinie epidemiologii, analityki klinicznej, mikrobiologii lub toksykologii;
4. Stanowiska kierownicze – kierowanie jednostkami i środkami opieki zdrowotnej specjalizującymi się w epidemiologii;
5. Praca naukowa – podejmowanie działalności naukowej i dydaktycznej w dziedzinie epidemiologii;
6. Doradztwo – prowadzenie doradztwa diagnostycznego i interpretacji wyników badań laboratoryjnych.

Zawód wymaga stałej aktualizacji wiedzy, zgodnie z najnowszymi osiągnięciami medycyny.