Architekt – kod zawodu ZUS, PKD, obowiązki

Kod zawodu ZUS dla architekta to 216101. Do działalności architektonicznej dobiera się przede wszystkim właściwe kody PKD, z których jeden jest główny, a pozostałe uzupełniają zakres usług i realizacji.

Poniżej zestawienie najczęściej wybieranych kodów PKD dla architekta (główny i poboczne):

• 71.11.Z – Działalność w zakresie architektury;
• 41.10.Z – Realizacja projektów budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków;
• 41.20.Z – Roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych;
• 42.12.Z – Roboty związane z budową dróg szynowych i kolei podziemnej;
• 42.13.Z – Roboty związane z budową mostów i tuneli;
• 42.99.Z – Roboty związane z budową pozostałych obiektów inżynierii lądowej i wodnej, gdzie indziej niesklasyfikowane;
• 43.11.Z – Rozbiórka i burzenie obiektów budowlanych;
• 43.12.Z – Przygotowanie terenu pod budowę;
• 43.32.Z – Zakładanie stolarki budowlanej;
• 43.39.Z – Wykonywanie pozostałych robót budowlanych wykończeniowych.

Czym zajmuje się architekt?

Architekt opracowuje programy funkcjonalno-przestrzenne i projekty planów budowy, rozbudowy oraz modernizacji obiektów budowlanych lub ich części wraz z przyległym terenem. Pełni kontrolę nad realizacją projektowanych obiektów w ramach nadzoru autorskiego i budowlanego oraz prowadzi studia nad praktycznym wykorzystaniem wyników prac z dziedzin takich jak inżynieria budowlana, materiałowa i sanitarna, ergonomia, socjologia, psychologia czy ekonomika budownictwa.

Zawód ten łączy kreatywność z precyzją techniczną, wymagając projektowania przestrzeni, które są funkcjonalne, estetyczne i zgodne z przepisami. Architekci pracują nad budynkami mieszkalnymi, komercyjnymi, publicznymi, infrastrukturą czy przestrzeniami miejskimi, dbając o integrację z otoczeniem krajobrazowym i urbanistycznym.

Obowiązki i zadania zawodowe

Obowiązki architekta są szerokie i obejmują zarówno fazę projektową, jak i realizacyjną. Główne zadania to:

• prowadzenie analizy stanu istniejącego, inwentaryzacja obiektów i projektowanych działek, określanie stanu prawnego, uwarunkowań zewnętrznych i urbanistycznych,
• opracowywanie programu funkcjonalno-jakościowego i funkcjonalno-przestrzennego projektowanych obiektów,
• podejmowanie decyzji projektowych dotyczących rozwiązań konstrukcyjnych i materiałowych,
• opracowywanie założeń do projektów branżowych (konstrukcje, instalacje sanitarne, elektryczne, technologia, ochrona ppoż., akustyka), a po ich uzyskaniu zapewnienie możliwości realizacji w projektowanym obiekcie,
• prowadzenie i koordynowanie pracy przy projektach wielobranżowych,
• nadzór nad procesem legislacji poszczególnych faz projektu,
• opracowywanie projektów od strony plastyczno-przestrzennej,
• projektowanie bezpośredniego otoczenia obiektu i zagospodarowania jego działki,
• zapewnianie związków funkcjonalnych, przestrzennych i krajobrazowych projektowanego obiektu z otoczeniem,
• prowadzenie nadzoru autorskiego nad realizacją projektu,
• nadzorowanie innych pracowników.

Do dodatkowych zadań często należą:

• opracowywanie programów funkcjonalno-przestrzennych i projektów wnętrz w fazie projektowania architektonicznego,
• przebudowa, modernizacja i adaptacja wnętrz istniejących,
• prowadzenie działalności naukowo-dydaktycznej,
• pełnienie funkcji administracyjnych w służbach publicznych,
• prowadzenie nadzoru budowlanego, autorskiego, inwestorskiego oraz obsługi prawno-inwestycyjnej przy realizacji obiektów budowlanych.

Wymagania edukacyjne i prawne

Aby wykonywać zawód architekta samodzielnie, należy być wpisanym na listę właściwej okręgowej izby architektów, zgodnie z ustawą Prawo budowlane (art. 12 ust. 1 pkt 1 i pkt 7). Wymaga to przynależności do Izby Architektów i opłacania składek, a także obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

Wykształcenie to zazwyczaj magisterskie studia na kierunku architektura (5–5,5 roku), po których następuje rok praktyk i egzamin izby. Architekci muszą znać normy budowlane, oprogramowanie CAD/BIM, zasady urbanistyki i zrównoważonego budownictwa. Licencja uprawnia do podpisywania projektów i nadzoru.

Kluczowe wymagania formalne i kompetencyjne dla architekta:

• wpis na listę Okręgowej Izby Architektów – obowiązkowy dla samodzielnego wykonywania zawodu;
• przynależność do Izby Architektów RP i OC – opłacanie składek oraz ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej;
• wykształcenie kierunkowe – studia magisterskie na kierunku architektura;
• praktyka i egzamin izbowy – wymagane do uzyskania uprawnień;
• znajomość narzędzi i przepisów – normy budowlane, CAD/BIM, urbanistyka i zrównoważone budownictwo;
• uprawnienia projektowe – dają możliwość podpisywania projektów i sprawowania nadzoru.

Ścieżka kariery i rozwój zawodowy

Ścieżka kariery zaczyna się od studiów, praktyk w biurach projektowych i uzyskania uprawnień. Początkujący architekt wspiera bardziej doświadczonych projektantów, stopniowo awansując na samodzielnego projektanta, a następnie kierownika zespołu lub właściciela pracowni.

Rozwój obejmuje specjalizacje i role eksperckie oraz menedżerskie. Ciągłe doskonalenie poprzez kursy BIM, certyfikaty LEED/BREEAM czy działalność naukową jest kluczowe.

Popularne specjalizacje to:

• architektura wnętrz,
• architektura krajobrazu,
• architektura zrównoważona,
• urbanistyka.

Architekci mogą również prowadzić działalność naukowo-dydaktyczną lub pełnić funkcje administracyjne w urzędach.

Miejsca pracy i branże

Architekci pracują w:

• Biurach projektowych i pracowniach architektonicznych – projektowanie i nadzór;
• Firmach deweloperskich i budowlanych – pod kody PKD 41.10.Z, 41.20.Z, 42.xx.Z, 43.xx.Z;
• Urzędach miast/gmin – planowanie przestrzenne;
• Własnych jednoosobowych działalnościach gospodarczych – z kodem 71.11.Z jako podstawowym.

Architekci działają w następujących segmentach rynku:

• budownictwo mieszkaniowe,
• budownictwo komercyjne (biurowce, centra handlowe),
• infrastruktura (drogi, mosty – PKD 42.12.Z, 42.13.Z),
• inżynieria lądowa i wodna (42.99.Z),
• wykończeniówka (43.32.Z, 43.39.Z).

Aspekty finansowe i formalne

Prowadząc działalność, architekci nie mogą rozliczać się kartą podatkową ani ryczałtem ewidencjonowanym – pozostają zasady ogólne (skala podatkowa) albo podatek liniowy. Możliwe jest zwolnienie podmiotowe z VAT do limitu obrotu (ok. 200 tys. zł w 2025 r.). Usługi architektoniczne klasyfikuje się jako PKWiU 71.11, często z możliwością zwolnienia z kasy fiskalnej przy sprzedaży udokumentowanej fakturami.

Dobór kodów PKD wpływa na podatki, ZUS, udział w przetargach i dostęp do dotacji – np. 71.11.Z nie obejmuje robót budowlanych ani dekoracji wnętrz (do tego 74.13.Z).

Najważniejsze kwestie rozliczeń i formalności do zapamiętania:

• brak możliwości stosowania karty podatkowej i ryczałtu przy usługach architektonicznych,
• wybór między skalą podatkową a podatkiem liniowym w zależności od modelu biznesowego,
• zwolnienie z VAT możliwe do określonego limitu obrotów,
• klasyfikacja usług jako PKWiU 71.11,
• częste zwolnienie z obowiązku posiadania kasy fiskalnej przy rozliczeniach wyłącznie na faktury.

Zawód architekta łączy pasję do projektowania z odpowiedzialnością za bezpieczeństwo i jakość przestrzeni publicznej, oferując stabilność i rozwój w dynamicznej branży budowlanej.