Grafolog – kod zawodu ZUS, PKD, obowiązki

Grafolog to specjalista zajmujący się analizą pisma ręcznego i techniczną ekspertyzą dokumentów, weryfikujący ich autentyczność w kontekście kryminalistycznym, sądowym czy historycznym. Kod zawodu w klasyfikacji ZUS wynosi 263408. Poniżej zebrano najczęściej stosowane kody PKD powiązane z działalnością grafologiczną:

Najważniejsze kody klasyfikacyjne i ich znaczenie:

Czym zajmuje się grafolog?

Grafolog przeprowadza ekspertyzę pisma ręcznego na podstawie ugruntowanych metod, w tym pomiarów grafometrycznych zjawisk graficznych (syntetycznych, topograficznych, motorycznych, mierzalnych i konstrukcyjnych), wykorzystując specjalistyczny sprzęt i oprogramowanie. Grafologia wywodzi się od greckich słów „grapho” (piszę) i „logos” (nauka) i pozwala ustalić autentyczność pisma, podpisów czy całych dokumentów, a także – w niektórych zastosowaniach – profil autora.

Podrobienie podpisu jest przestępstwem, dlatego grafolodzy są kluczowi w weryfikacji testamentów, umów, pełnomocnictw czy potwierdzeń odbioru.

W kryminalistyce analizują anonimy, fałszerstwa i dokumenty z miejsc zbrodni, współpracując z policją oraz sądami. Współdziałają z muzeami przy badaniach historycznych rękopisów, a także – w wybranych procesach rekrutacyjnych – wspierają działy HR oceną cech kandydata na podstawie pisma.

Obowiązki grafologa

Grafolog wykonuje szczegółowe badania porównawcze i techniczne. Główne zadania obejmują:

• badania porównawcze pisma – ustalanie autentyczności zapisów, okresu sporządzenia oraz wykonawcy (np. umowy, testamenty, pełnomocnictwa);
• weryfikację podpisów i fałszerstw – identyfikację nieautentycznych podpisów, rozpoznawanie technik fałszerstwa i liczby wykonawców zapisów;
• analizę dokumentów urzędowych i procesowych – ocenę jednorodności wykonawczej, badanie anonimizowanych pism oraz materiałów z miejsc przestępstw;
• datowanie i kontekst powstania zapisu – określanie przybliżonego okresu sporządzenia na podstawie cech graficznych; analiza pisma maskowanego, odwzorowanego i pisma osób spokrewnionych;
• identyfikację materiałów i urządzeń – rozpoznawanie nośników (papier, tusze) oraz sprzętu (drukarki, kopiarki) użytego do sporządzenia dokumentu;
• badania fizykochemiczne – ocenę wieku dokumentów i środków kryjących, w tym współpracę z muzeami przy rękopisach historycznych;
• odczyt i rekonstrukcję zapisów – prace nad dokumentami zniszczonymi (spalonymi, podartymi, z niszczarki), ujawnianie pisma wgłębionego i usuniętych treści;
• analizę śladów elektronicznych i wydruków – badanie pisma z tabletów, pieczątek, pisma maszynowego i druków komputerowych;
• ekspertyzy specjalistyczne w laboratoriach – badanie dokumentów tożsamości, banknotów i innych zabezpieczonych druków z użyciem oprogramowania;
• dokumentację i raportowanie – prowadzenie pełnej dokumentacji badań oraz sporządzanie opinii i wniosków dla organów zlecających;
• rolę biegłego – wykonywanie opinii jako biegły sądowy oraz współpraca z lingwistyką kryminalistyczną (analiza idiolektu w anonimach, plagiatach, sprawach stalkingu).

Grafolog musi być skrajnie skrupulatny – drobny błąd w ocenie wielkości liter, nachylenia czy odstępów może prowadzić do niesłusznych wniosków.

Wymagania i cechy grafologa

Aby zostać grafologiem, zwykle potrzebne jest wykształcenie wyższe – np. psychologia ze specjalizacją grafologiczną, pedagogika kryminalistyczna lub resocjalizacja. Coraz popularniejsze są studia podyplomowe i kursy (w tym weekendowe) na uczelniach prywatnych, jednak mistrzostwo wymaga wieloletniej praktyki w metodach porównawczych i pracy na realnych sprawach. Znajomość psychologii jest szczególnie cenna przy profilowaniu autora zapisu.

Grafolog powinien cechować się dokładnością, precyzją, odpornością na stres i opanowaniem – w pracy na potrzeby sądu lub policji liczy się pewność wnioskowania pod presją czasu.

Ścieżka kariery i rozwój zawodowy

Kariera zwykle zaczyna się od studiów lub kursów grafologicznych, po których zdobywa się doświadczenie w laboratoriach kryminalistycznych, policji lub sądach. Z czasem grafolog może zostać biegłym sądowym, przygotowując opinie na potrzeby postępowań karnych i cywilnych. Doświadczeni specjaliści często zakładają własne pracownie, oferując usługi muzeom, wydawcom i działom HR.

Rozwój obejmuje doskonalenie technik cyfrowych (analiza pisma z tabletów, oprogramowanie wspomagające), a także specjalizacje, takie jak lingwistyka kryminalistyczna. Możliwa jest współpraca międzynarodowa przy badaniach dokumentów zagranicznych.

Gdzie pracować jako grafolog – branże i firmy

Grafolodzy znajdują zatrudnienie w:

• Służbach mundurowych i sądach – policja, prokuratura, laboratoria kryminalistyczne (weryfikacja fałszerstw, anonimy);
• Placówkach muzealnych i archiwach – analiza historycznych rękopisów;
• Firmach prywatnych – działy HR (rekrutacja na stanowiska wyższe), firmy security;
• Wydawnictwach i poligrafii – weryfikacja autentyczności dokumentów (kody PKD 58.xx, 18.xx);
• Własnej działalności – ekspertyzy sądowe, postprodukcja medialna (PKD 59.12.Z);
• Specjalistycznym projektowaniu – analiza graficzna (PKD 74.10.Z).

W Polsce grafologia w rekrutacji jest mniej powszechna niż we Francji czy USA, ale rośnie zapotrzebowanie w kryminalistyce. Specjaliści z doświadczeniem coraz częściej łączą kompetencje grafologiczne z zaawansowanymi narzędziami technicznymi, tworząc kompleksowe pracownie badań dokumentów.