Kod zawodu ZUS dla czyściciela butów to 951001, który obejmuje czyszczenie i polerowanie obuwia na nogach klientów lub obuwia dostarczonego do czyszczenia. Pasujący kod PKD to 96.09.Z – pozostała działalność usługowa, gdzie indziej niesklasyfikowana, idealny dla usług czyszczących obuwie w punktach stacjonarnych lub w formule mobilnej.
Czyściciel butów, znany też jako pucybut lub czyścibut, to zawód o długiej tradycji sięgającej XVII wieku, polegający na profesjonalnym czyszczeniu, konserwacji i polerowaniu obuwia klientów. Choć dziś w Polsce spotykany rzadko, nadal funkcjonuje w punktach usługowych, na ulicach oraz w formie mobilnych serwisów, obejmując obuwie skórzane, zamszowe, sportowe i syntetyczne.
Czym zajmuje się czyściciel butów?
Głównym zadaniem jest usuwanie zabrudzeń, plam i zanieczyszczeń z butów, by przywrócić im estetyczny wygląd i chronić materiał przed zniszczeniem. Praca odbywa się zazwyczaj na specjalnym fotelu z podnóżkiem, gdzie klient kładzie stopy, lub na dostarczonym obuwiu. Czyściciel butów obsługuje klientów w punktach naprawy obuwia, pralniach, zakładach czyszczących, a coraz częściej prowadzi mobilny serwis docierający do biur czy domów.
Obowiązki i zadania zawodowe
Obowiązki czyściciela butów wymagają precyzji i dobrej znajomości materiałów obuwniczych. Najważniejsze czynności to:
- oczyszczanie powierzchni buta – usuwanie błota, kurzu i innych zabrudzeń za pomocą szmatek oraz mokrych szczotek;
- dobór preparatów – odpowiednie pasty, pianki, kremy i impregnaty dopasowane do materiału (skóra, zamsz, syntetyk), faktury i koloru;
- usuwanie starej warstwy – zdejmowanie poprzednich powłok pasty specjalistycznymi środkami;
- aplikacja i szczotkowanie – nanoszenie past, pianek lub kremów oraz szczotkowanie dla równomiernego rozprowadzenia;
- impregnacja – zabezpieczanie obuwia przed wodą, śniegiem i solą;
- polerowanie – wykańczanie filcem, flanelą lub wełnianą szmatką, ze szczególnym uwzględnieniem czubków i nasady buta;
- dobór i wymiana sznurowadeł – dopasowanie koloru i długości do modelu obuwia;
- obsługa płatności – przyjmowanie należności od klienta;
- BHP i etyka – przestrzeganie zasad etyki zawodowej, BHP, ochrony przeciwpożarowej i środowiska.
Narzędzia to m.in. szczotki, gąbki, szmatki, filce, pasty, kremy oraz maszyny czyszczące. Strój roboczy zwykle obejmuje fartuch, koszulę (często z muszką) i rękawice ochronne.
Wymagania i kwalifikacje
Zawód nie wymaga formalnych kwalifikacji, studiów ani specjalistycznych kursów – liczy się praktyka i znajomość pielęgnacji obuwia, zdobywana w trakcie pracy lub pod okiem doświadczonych fachowców. W Polsce kursy są rzadkie, więc wiedzę często czerpie się z literatury, internetu lub szkoleń u pracodawców.
Przeciwwskazania zdrowotne obejmują:
- niedowład lub ograniczoną sprawność rąk,
- przewlekłe choroby ograniczające ogólną sprawność fizyczną,
- problemy z kręgosłupem wynikające z długiego stania, pochylania i kucania.
Najczęstsze zagrożenia zawodowe to:
- kontakt ze środkami chemicznymi i oparami,
- narażenie na pyły i drobiny,
- obciążenia fizyczne i ergonomiczne (statyczne pozycje, praca precyzyjna),
- czynniki biologiczne związane z zabrudzeniami obuwia.
Ryzyko zawodowe najczęściej ocenia się zgodnie z PN-N-18002.
Ścieżka kariery i rozwoju
Wejście w zawód jest proste – najczęściej przez samozatrudnienie lub praktykę u szewca. Rozwój zawodowy może obejmować:
- specjalizację w luksusowym obuwiu lub mobilnych serwisach premium,
- przejście do pokrewnych zawodów, np. do roli szewca,
- prowadzenie własnego punktu usługowego z rozszerzeniem o czyszczenie odzieży,
- działalność freelance w biurach i hotelach, gdzie usługa pucybuta wraca do łask.
Choć zawód w Polsce zanika, globalny potencjał jest widoczny – w niektórych krajach (np. w Ekwadorze) usługa jest powszechna, a rosnący trend ekologicznych środków i usług premium sprzyja rozwojowi nisz.
Gdzie pracować jako czyściciel butów – firmy i branże
Poniżej przykładowe miejsca zatrudnienia oraz formy działalności:
- punkty usługowe – zakłady szewskie, pralnie i zakłady czyszczące;
- uliczne stanowiska – lokalizacje w centrach miast (dziś rzadziej spotykane);
- mobilne serwisy – dojazd do biur, domów lub na eventy;
- samozatrudnienie – własny zestaw: fotel, podnóżek i akcesoria;
- branże – usługi osobiste, obuwnicza, hotelarska, eventowa.
Zarobki zależą od lokalizacji i liczby klientów – najczęściej to napiwki i opłaty za usługę, zwykle w przedziale ok. 10–30 zł za parę.
To zawód łączący tradycję z prostotą i dużą samodzielnością, szczególnie dla osób manualnych i lubiących kontakt z klientem. W erze fast fashion profesjonalna pielęgnacja podkreśla wartość trwałego, zadbanego obuwia.
Zobacz też:
Cechowacz skal i znaków na szkle oraz na wyrobach z metali, Cechowniczy, Ceramik wyrobów ceramiki budowlanej, Ceramik wyrobów użytkowych i ozdobnych, Charakteryzator, Chemik, Chemik – technologia chemiczna, Chiropraktyk, Chirurg pielęgniarz drzew, Cholewkarz, Choreograf, Ciągacz rur, Cieśla, Cieśla szalunkowy, Cukiernik, Cykliniarz, Czyściciel basenów pływackich, Czyściciel dywanów, Czyściciel elewacji budowlanych, Czyściciel pojazdów
