Bibliotekarz – kod zawodu ZUS, PKD, obowiązki

Kod zawodu ZUS dla bibliotekarza to 343301. Zawód ten obejmuje prace związane z gromadzeniem, opracowywaniem i udostępnianiem zbiorów bibliotecznych. Pasujące kody PKD to 91.01.A (działalność bibliotek) oraz 77.40.Z (dzierżawa własności intelektualnej i podobnych produktów, z wyłączeniem prac chronionych prawem autorskim). Te kody stosuje się przy rejestracji działalności gospodarczej związanej z bibliotekarstwem.

Bibliotekarz to specjalista dbający o zasoby informacyjne, który organizuje zbiory, obsługuje czytelników i wspiera dostęp do wiedzy. Zawód ewoluował wraz z cyfryzacją, łącząc tradycyjne zadania z zarządzaniem bazami cyfrowymi. Poniżej znajdziesz opis obowiązków, wymagań, zarobków, ścieżki kariery i miejsc pracy.

Czym zajmuje się bibliotekarz?

Bibliotekarz gromadzi, przetwarza i udostępnia materiały biblioteczne, takie jak książki, czasopisma czy dokumenty cyfrowe. Kluczowe zadania to zamawianie zbiorów, ich ewidencjonowanie, inwentaryzacja oraz obsługa czytelników. W szkołach czy firmach bibliotekarze dodatkowo promują czytelnictwo i wspierają edukację.

Zawód wpisuje się w Międzynarodowy Standard Klasyfikacji Zawodów (ISCO‑08), grupa 2622 – bibliotekarze i specjaliści informacji.

Obowiązki bibliotekarza

Obowiązki dzielą się na podstawowe i dodatkowe, skupione na zarządzaniu zbiorami i obsłudze użytkowników.

Podstawowe zadania zawodowe

Do kluczowych obowiązków należą:

• sporządzanie i składanie zamówień na książki, czasopisma i inne dokumenty, przyjmowanie nabytków, wstępne rejestrowanie (akcesja) oraz reklamowanie opóźnień w dostawach,
• wykonywanie prac inwentaryzacyjnych, techniczne przygotowywanie zbiorów do przechowywania i udostępniania, dublowanie kart katalogowych,
• przyjmowanie i realizacja zamówień czytelników, rejestrowanie wypożyczeń, monitowanie zwrotów, udzielanie informacji o usługach i godzinach otwarcia,
• uczestnictwo w skontrum (kontroli) zbiorów w celu weryfikacji stanu i zgodności z ewidencją,
• prowadzenie korespondencji (m.in. na gotowych formularzach) dotyczącej gromadzenia zbiorów i wypożyczeń.

Dodatkowe zadania

Wśród zadań dodatkowych znajdują się przygotowywanie zbiorów do oprawy oraz kontrola zwracanych egzemplarzy (np. kompletność, układ stron, zgodność oprawy z zamówieniem), a także wykonywanie prostych prac biurowych związanych z bieżącą działalnością biblioteki.

W specjalistycznych rolach, jak nauczyciel bibliotekarz (kod ZUS 235904), zadania obejmują gromadzenie zbiorów szkolnych, prowadzenie zajęć z przysposobienia czytelniczego i popularyzację czytelnictwa. Doradca zasobów bibliotecznych (343304) dobiera kolekcje do potrzeb klientów, np. domowych bibliotek czy firm.

Wymagania i kwalifikacje

Zawód bibliotekarza deregulowano w 2013 r., co oznacza brak formalnych licencji – wystarczy wykształcenie kierunkowe lub adekwatne doświadczenie. Wymagane minimum to wyższe wykształcenie na kierunku bibliotekoznawstwo i informacja naukowa (studia I lub II stopnia). Wcześniej stopnie biblioteczne wymagały publikacji, pracy dydaktycznej i znajomości języka obcego.

Kluczowe kompetencje obejmują:

• znajomość systemów katalogowych (np. SOWA, Aleph),
• umiejętności informatyczne, w tym obsługa oprogramowania bibliotecznego,
• dobra organizacja pracy, komunikacja z użytkownikami i podstawy prawa autorskiego,
• w szkołach: kwalifikacje pedagogiczne.

Dla stanowisk kierowniczych (np. kierownik biblioteki, kod ZUS 134908) wymagane są wyższe kwalifikacje i udokumentowane doświadczenie.

Ścieżka kariery i rozwój zawodowy

Kariera często zaczyna się od stanowisk pomocniczych (np. pomocnik biblioteczny, kod ZUS 441101), prowadzi przez bibliotekarza (343301), aż do ról specjalistycznych, takich jak nauczyciel bibliotekarz (235904) czy kierownik biblioteki (134908).

Możliwe awanse

Przykładowe ścieżki awansu obejmują:

1. bibliotekarz → starszy bibliotekarz (po zdobyciu doświadczenia),
2. specjalista ds. informacji → kierownik biblioteki lub muzeum (134910),
3. doradca (343304) w firmach prywatnych lub w obszarze biblioterapii.

Rozwój sprzyja udział w kursach (np. z digitalizacji zbiorów), studiach podyplomowych oraz uzyskiwaniu branżowych certyfikatów. Praca w sieciach bibliotek publicznych otwiera ścieżki do koordynacji regionalnej.

Zarobki bibliotekarza

Średnie wynagrodzenie na poziomie specjalisty wynosi ok. 3377 zł netto (dane z 2013 r.; aktualne stawki mogą być wyższe w związku z inflacją). Pensje zależą od instytucji i zakresu obowiązków: w bibliotekach publicznych to zwykle 3000–4500 zł netto, w szkołach lub działach informacji korporacyjnej wyższe, nawet do 5000–6000 zł netto. Możliwe są dodatki za staż, nadgodziny czy prace digitalizacyjne.

Przykładowe widełki wynagrodzeń netto w zależności od miejsca pracy:

Gdzie pracować jako bibliotekarz – firmy i branże

Bibliotekarze pracują głównie w sektorze publicznym i edukacyjnym, ale także w sektorze prywatnym. Najczęstsze miejsca zatrudnienia to:

• Sektor publiczny – biblioteki miejskie/wiejskie (PKD 91.01.A), archiwa, muzea;
• Edukacja – szkoły, uczelnie (nauczyciel bibliotekarz);
• Sektor prywatny – firmy konsultingowe (doradca zbiorów, PKD 77.40.Z), hotele, kliniki (księgozbiory firmowe), wydawnictwa (kierownik wydawnictwa, 134915);
• Inne branże – digitalizacja dla IT, biblioterapia w opiece zdrowotnej, freelancing (kompletowanie domowych bibliotek).

Rynek pracy jest stabilny, z rosnącym zapotrzebowaniem na specjalistów od zasobów cyfrowych. W 2025 r. kody zawodu są wymagane w formularzach ZUS ZUA/ZZA przy zgłoszeniach ubezpieczonych.