Baca – kod zawodu ZUS, PKD, obowiązki

Kod zawodu ZUS dla bacy to 613001, sklasyfikowany w grupie „rolnicy produkcji roślinnej i zwierzęcej”.

Do działalności bacy mogą pasować następujące kody PKD:

Czym zajmuje się baca?

Baca to kierownik zorganizowanej gospodarki szałaśniczo-pasterskiej w polskich Karpatach, odpowiadający za wypas, dobrostan i użytkowanie owiec oraz innych zwierząt gospodarskich.

Organizuje i zarządza wypasem owiec (a także bydła, kóz i koni), pozyskuje mleko, produkuje oraz sprzedaje tradycyjne sery. Zawód ten pielęgnuje lokalną kulturę i obrzędy oraz opiera się na ekstensywnym wypasie, który dba o stan ekologiczny pastwisk.

Baca negocjuje z hodowcami warunki wynajmu zwierząt, ustala liczbę sztuk i tereny wypasu, dzierżawi pastwiska, zatrudnia juhasów i organizuje zaplecze pasterskie. Nadzoruje logistykę sezonu: przeprowadzenie stada na halę, urządzenie bacówki, produkcję serów i sprzedaż bezpośrednią. Historycznie pełnił także rolę zaufanego rozliczającego się z właścicielami zwierząt.

Obowiązki i zadania zawodowe bacy

Praca bacy jest wszechstronna i obejmuje nadzór nad całym cyklem wypasu. Główne zadania to:

• wynajmowanie owiec, zwierząt pasterskich i psów pasterskich,
• dzierżawienie lub wynajmowanie terenów wypasowych,
• zatrudnianie i nadzorowanie obsługi (juhasów),
• przeprowadzanie zwierząt na miejsce wypasu oraz urządzanie gospodarstwa szałaśniczego i zagospodarowywanie bacówki,
• nadzorowanie wypasu, pozyskiwania mleka (dojenie, pojenie owiec) i produkcji serów,
• prowadzenie sprzedaży produktów mlecznych oraz zamykanie sezonu wypasu,
• prowadzenie dokumentacji wypasu,
• organizowanie pracy zgodnie z zasadami BHP, HACCP, ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska i ergonomii, z dbałością o dobrostan zwierząt i eliminację roślin niepożądanych,
• dodatkowe czynności: opieka nad stadem, strzyżenie owiec, pielęgnacja zwierząt.

Baca pracuje w trudnym, zmiennym terenie i klimacie, często od świtu, przez wiele miesięcy spędzając czas na halach i stale monitorując bezpieczeństwo stada.

Wymagania i kwalifikacje

Aby zostać bacą, najpierw zdobywa się doświadczenie jako juhas – konieczny jest kurs i państwowy egzamin na czeladnika juhasa (kod ZUS 612108), łączący teorię z praktyką na hali. Następnie odbywa się kurs na bacę, który potwierdza kwalifikacje.

Preferowane jest wykształcenie zasadnicze zawodowe w kierunkach rolniczych lub hodowli zwierząt, jednak kluczowe jest przyuczenie w realnych warunkach pracy.

Wymagane cechy i predyspozycje to m.in.:

• dobra kondycja fizyczna, sprawny wzrok i słuch, brak istotnych wad postawy,
• samodzielność, dyscyplina i odpowiedzialność,
• umiejętność pracy ze zwierzętami oraz radzenia sobie w samotności,
• odporność na zmienne warunki pogodowe i terenowe,
• znajomość kultury góralskiej i lokalnych zwyczajów,
• świadomość zasad ochrony przyrody (rośliny chronione, bioróżnorodność hal),
• dokładność w przestrzeganiu standardów BHP i higieny produkcji żywności.

Certyfikaty mistrzowskie zdobywają najlepsi – w Polsce jest 12 mistrzów bacy (w tym 2 kobiety) oraz 163 czeladników.

Ścieżka kariery i rozwoju zawodowego

Zawód jest tradycyjnie przekazywany z pokolenia na pokolenie i od 2010 r. figuruje w oficjalnym wykazie zawodów rozporządzenia Ministra Pracy. Ścieżka rozwoju wygląda następująco:

1. Przyuczenie i doświadczenie jako juhas (kurs i egzamin państwowy).
2. Kurs na bacę oraz formalne potwierdzenie kwalifikacji.
3. Awans na czeladnika lub mistrza bacy poprzez szkolenia branżowe (stowarzyszenia, organizacje, np. Owca PLUS).
4. Stałe doskonalenie: kursy z gospodarki szałaśniczej, przetwórstwa mleka i ochrony środowiska.

Zawód uchodzi za ginący z powodu spadającej opłacalności hodowli owiec, ale w regionach górskich nadal jest poszukiwany i wspierany przez tradycję oraz turystykę. Umożliwia ubezpieczenie w KRUS/ZUS. Zarobki: 3200–4500 zł brutto.

Gdzie pracować jako baca? Branże i firmy

Zawód jest ściśle związany z górskimi regionami Polski, zwłaszcza Podhalem i Karpatami (np. obszary parków krajobrazowych). Praca dostępna jest w:

• gospodarstwach rolnych i hodowlach owiec (PKD 01.49.Z, 01.50.Z),
• bacówkach i firmach pasterskich (usługi wspomagające chów, PKD 01.62.Z),
• mieszanych działalnościach rolno-hodowlanych oraz podmiotach leśnych/łowieckich (PKD 01.70.Z, 02.40.Z),
• trybie sezonowym: od marca/kwietnia do zakończenia wypasu.

Baca zwykle działa samodzielnie lub w małych zespołach, nierzadko jako przedsiębiorca świadczący usługi pasterskie i serowarskie.