Aktor lalkarz – kod zawodu ZUS, PKD, obowiązki

Kod ZUS – 265502

Kody PKD: PKD 90.01.Z – działalność związana z wystawianiem przedstawień artystycznych; PKD 78.10.Z – działalność związana z wyszukiwaniem miejsc pracy i pozyskiwaniem pracowników.

Czym zajmuje się aktor lalkarz?

Aktor lalkarz uprawia zawodowo sztukę poruszania lalkami (marionetkami, pacynkami i innymi typami lalek) i przedstawiania za ich pomocą treści sztuki, jednocześnie użyczając lalkom głosu. Zawód polega na animowaniu lalek podczas przedstawień w teatrze lalek, gdzie artysta, wykorzystując techniki animacji, precyzję ruchu i modulację głosu, tworzy złudzenie życia martwego obiektu.

To profesja dająca przestrzeń do zaprezentowania talentu aktorskiego i plastycznego, a dzięki konsekwencji i pracy artysta może zdobyć uznanie oraz międzynarodowe nagrody przyznawane najlepszym aktorom lalkarskim.

Główne obowiązki i zadania zawodowe

Zakres obowiązków aktora lalkarza obejmuje:

• granie postaci – wykonywanie ról opracowanych przez reżysera i/lub choreografa przy użyciu lalki;
• poruszanie lalkami teatralnymi – obsługa marionetek, pacynek, jawajek i kukiełek zgodnie z odpowiednią techniką ruchu w celu odegrania zaplanowanej roli;
• użyczanie głosu – podawanie głosu lalkom i tworzenie efektów dźwiękowych;
• twórcze opracowywanie – opracowywanie własnych układów do tekstów, pomysłów autorów lub materiałów własnych;
• współpraca zespołowa – uczestniczenie w próbach przedstawień, współpracowanie z reżyserem, choreografem i pozostałymi członkami zespołu;
• przygotowania wizualne – uczestniczenie w pracach nad wizualną stroną przedstawienia;
• przygotowanie do występu – doskonalenie techniki poruszania lalką oraz przygotowywanie się do scenicznych wyzwań;
• ciągłe doskonalenie umiejętności – stałe ćwiczenia sprawności psychomotorycznej, fizycznej i głosowej poprzez odpowiednie ćwiczenia, doskonalenie śpiewu i artykulacji;
• rozwijanie kompetencji zawodowych – opanowywanie różnych umiejętności artystycznych, takich jak śpiew solowy i zespołowy, dostosowane do wymagań scenicznych;
• doskonalenie technik animacji – poznawanie i opanowywanie nowych metod ożywiania lalek;
• projektowanie lalek i masek – opracowywanie wizualnych elementów spektaklu;
• bezpieczeństwo pracy – przestrzeganie zasad ergonomii oraz przepisów BHP, ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska.

Wymagane kompetencje i umiejętności

Kompetencje zawodowe

Aby pracować w zawodzie aktora lalkarza, konieczne jest posiadanie:

• wiedzy o typach lalek – znajomość różnych rodzajów lalek i sposobów ich animowania, od pacynek, przez jawajki, do lalek teatru cieni;
• techniki poruszania lalkami – umiejętność obsługi różnych typów lalek zgodnie z ich charakterystycznymi cechami;
• synergii ruchu i głosu – zdolność do jednoczesnego poruszania lalką i użyczania jej głosu w celu maksymalnego wyrażenia emocji postaci;
• umiejętności aktorskich – talent do kreowania postaci i budowania ekspresji poprzez ruchy lalki;
• umiejętności plastycznych – wyczucia estetycznego i gotowości do współpracy przy twórczych aspektach przedstawienia.

Kompetencje miękkie

W pracy aktora lalkarza ważne są również:

• kreatywność i wyobraźnia,
• umiejętności komunikacyjne,
• zdolność do pracy zespołowej,
• zaangażowanie i pasja do sztuki,
• zdolność do przyjmowania krytyki i rozwoju,
• odpowiedzialność i profesjonalizm.

Ścieżka kariery i edukacji

Drogi przygotowania zawodowego

Zawód aktora lalkarza ma bogatą tradycję edukacyjną. Historycznie, lalkarze przygotowywani byli do zawodu w rodzinie, w teatrach, na kursach i w szkołach lalkarskich, często korzystając z lalek sporządzonych przez specjalistów. Współcześnie istnieje kilka modeli edukacji:

1. aktor lalkarz tradycyjny (samorodek) – osoba, która sama tworzy lalki i odgrywa według własnych scenariuszy;
2. aktor przygotowywany zawodowo – kształcony w teatrach, na kursach i w szkołach lalkarskich, korzystający z lalek specjalistów;
3. aktor lalkarz wykształcony akademicko – absolwent wyższych szkół teatralnych, które uznają obsługę lalek za równorzędną z tradycyjnym aktorstwem dramatycznym;
4. performer lalkarz – artysta świadomie działający na pograniczu sztuki wizualnej i teatru, łączący umiejętności rzeźbiarza, plastyka, muzyka i lalkarza.

Kształcenie akademickie

Aktor lalkarz wykształcony akademicko posiada wiedzę i umiejętności w zakresie nauk podstawowych, psychologii, kultury teatru oraz historii sztuki. Szkoły teatralne kształcą artystów przydatnych zarówno w teatrze dramatycznym, jak i teatrze lalek, wspieranych przez techniczną obsadę teatru.

Miejsca pracy i sektory zatrudnienia

Aktor lalkarz może pracować w różnych miejscach i formach zatrudnienia:

• teatry lalek – instytucje ze stałą siedzibą specjalizujące się w sztuce lalkarskiej;
• teatry dramatyczne – miejsca, gdzie funkcjonują sekcje teatru lalek lub spektakle łączące aktorstwo dramatyczne z elementami lalkarstwa;
• zespoły objazdowe – grupy teatralne dające przedstawienia w różnych teatrach, także poza granicami kraju;
• produkcje filmowe i telewizyjne – tworzenie treści animacyjnych i związanych z animacją;
• centra kultury – instytucje oferujące przedstawienia dla publiczności lokalnej;
• projekty edukacyjne – warsztaty i zajęcia dla dzieci i młodzieży.

Praca w zespołach objazdowych daje możliwość zwiedzania pięknych miejsc i poznawania ciekawych ludzi, co stanowi dodatkową wartość zawodu.

Perspektywy zawodowe

Zawód aktora lalkarza ulega w ostatnich latach zmianom, co stwarza nowe możliwości dla artystów. Ewolucja profesji zmierza w kierunku:

• integracji ze sztukami wizualnymi – współpracy z rzeźbiarzami, malarzami i plastykami;
• eksperymentów artystycznych – happeningu i performance art;
• międzynarodowych produkcji – pracy w projektach ponadnarodowych i zdobywania prestiżowych nagród.

Artyści z zaangażowaniem i talentem mogą budować karierę na arenie międzynarodowej, gdzie teatr lalek cieszy się szacunkiem i silnym wsparciem instytucjonalnym w wielu krajach europejskich.