Kapitan żeglugi śródlądowej to stanowisko kierownicze w transporcie wodnym śródlądowym, oznaczane kodem zawodu ZUS 315206. Odpowiada za bezpieczną eksploatację jednostki, pasażerów i ładunku.
Poniżej znajdują się najczęściej powiązane kody PKD dla tego zawodu:
| Kod PKD | Zakres działalności |
|---|---|
| 50.30.Z | transport wodny śródlądowy pasażerski |
| 50.40.Z | transport wodny śródlądowy towarów |
| 50.10.Z | transport morski i przybrzeżny pasażerski |
| 50.20.Z | transport morski i przybrzeżny towarów |
W imieniu właściciela kieruje statkiem, nadzorując eksploatację jednostki w zakresie przewozu pasażerów i ładunków, pracy załogi oraz bezpieczeństwa żeglugi.
Czym zajmuje się kapitan żeglugi śródlądowej?
Kapitan żeglugi śródlądowej jest odpowiedzialny za całokształt operacji statku na rzekach, kanałach, jeziorach i innych drogach wodnych śródlądowych. Sprawuje kierownictwo jednostki, zapewniając jej zdatność do żeglugi i bezpieczeństwo wszystkich osób na pokładzie. W odróżnieniu od kapitana żeglugi morskiej, skupia się na wodach wewnętrznych, gdzie warunki hydrologiczne i nawigacyjne są bardziej zmienne ze względu na śluzy, mielizny i ruchome poziomy wody.
Jego rola obejmuje nie tylko sterowanie i manewrowanie, ale także zarządzanie zasobami, załogą i dokumentacją, z pełną odpowiedzialnością prawną za statek.
Obowiązki i zadania zawodowe
Obowiązki kapitana regulują przepisy Prawa o żegludze śródlądowej, odpowiednie akty wykonawcze, Kodeks morski (w zakresie analogicznie stosowanym) oraz dobra praktyka żeglugowa. Kluczowe zadania to:
- dbałość o stan techniczny statku – kontrola wyposażenia, urządzeń, konserwacji, wyglądu zewnętrznego i stanu sanitarnego; czuwanie nad zaopatrzeniem w paliwo, smary i wodę;
- zarządzanie załogą – organizowanie pracy, kontrola dokumentów i kwalifikacji członków załogi, nadzór nad przestrzeganiem BHP, przepisów odpraw granicznych i zasad żeglugi śródlądowej;
- operacje żeglugowe – sterowanie statkiem, manewry (np. cumowanie, kotwiczenie), prowadzenie jednostki w portach, kanałach i rzekach; nadzór nad załadunkiem i wyładunkiem;
- bezpieczeństwo – nadzór nad bezpieczeństwem pasażerów, załogi, statku i ładunku; ciągła obserwacja akwenu, warunków hydrologiczno-meteorologicznych i nawigacyjnych; udzielanie pomocy w sytuacjach zagrożenia;
- dokumentacja i administracja – przechowywanie i aktualność dokumentów statku, przygotowanie ich do odpraw granicznych; reprezentowanie nadawcy ładunku; opłaty za śluzy i kanały; rozliczanie diet załogi;
- dodatkowe funkcje – pełnienie roli kierownika zimowiska, koszarki (hotel pływający), przystani lub nadzoru nad kilkoma statkami na postoju; pilotowanie (z uprawnieniami) lub kierownika maszyn.
Kapitan nie może opuszczać statku w niebezpieczeństwie – ratuje pasażerów przed załogą i opuszcza jednostkę ostatni, chroniąc dokumenty oraz mienie.
Wymagania i kwalifikacje
Aby zostać kapitanem żeglugi śródlądowej, potrzebne są specjalistyczne uprawnienia wydawane przez Urzędy Żeglugi Śródlądowej. Ścieżka obejmuje:
- wykształcenie i doświadczenie – średnie lub wyższe wykształcenie morskie/żeglugowe, staż morski/śródlądowy (np. jako marynarz lub mechanik) oraz egzamin państwowy;
- uprawnienia – patent kapitana żeglugi śródlądowej potwierdzony książeczką żeglarską pracy lub unijnym świadectwem kwalifikacji; aktualne zaświadczenia lekarskie, BHP i specjalistyczne (np. na pilotaż czy maszyny);
- umiejętności – znajomość nawigacji śródlądowej, przepisów, meteorologii i podstaw mechaniki statków; predyspozycje liderskie, odporność na stres i praca w zespole;
- inne – wiek minimum 21 lat, brak przeciwwskazań zdrowotnych; regularne badania i doskonalenie (kursy bezpieczeństwa, symulatory).
Ścieżka kariery i rozwój zawodowy
Kariera zaczyna się od niższych stanowisk:
- Marynarz żeglugi śródlądowej (sterowanie pod nadzorem, konserwacja).
- Mechanik lub starszy marynarz (doświadczenie praktyczne).
- Zastępca kapitana (nadzór częściowy).
- Kapitan – po egzaminie i wymaganym stażu.
Rozwój obejmuje kursy na wyższe patenty, specjalizacje (pilot, kierownik maszyn) i awans na większe jednostki lub flotę. Możliwe są także role lądowe: inspektor Urzędu Żeglugi, armator lub instruktor.
Czas pracy: średnio 8 godz./dobę i 40–48 godz./tydzień, z możliwością nadgodzin; elastyczny grafik rejsowy.
Gdzie pracować – firmy i branże
Kapitanowie pracują w następujących segmentach rynku:
- transport pasażerski – rejsy turystyczne, promy, hotele pływające (PKD 50.30.Z);
- transport towarowy – barki, holowniki i zestawy pchane z ładunkami (PKD 50.40.Z);
- firmy armatorskie – żegluga śródlądowa na Odrze, Wiśle i kanałach; przedsiębiorstwa takie jak OT Logistics, Żegluga Polska;
- turystyka i usługi – przystanie, zimowiska, czartery i eventy wodne;
- sektor publiczny i usługi zewnętrzne – nadzór floty na postoju, pilotowanie dla służb państwowych.
Zapotrzebowanie rośnie w logistyce rzecznej (ekologiczny transport) i turystyce wodnej.
Perspektywy i wyzwania
Zawód oferuje stabilność, podróże i konkurencyjne wynagrodzenie (zależne od firmy i rodzaju rejsów), ale wymaga dyspozycyjności, pracy w trudnych warunkach pogodowych oraz wysokiej odpowiedzialności za bezpieczeństwo ludzi, ładunku i środowiska. Perspektywy są pozytywne dzięki rozwojowi żeglugi śródlądowej w UE oraz inwestycjom w infrastrukturę dróg wodnych.
Zobacz też:
Kaletnik, Kamieniarz, Kapelusznik-czapnik, Kapitan portu morskiego, Kapitan statku morskiego, Kapitan żeglugi przybrzeżnej, Karmelarz, Kartograf, Kasjer bankowy, Kasjer biletowy, Kasjer handlowy, Kasjer w zakładzie pracy, Kasjer walutowy, Kaskader filmowy, Kaskader filmowy – koordynator, Kelner, Kierowca autobusu, Kierowca autocysterny, Kierowca ciągnika rolniczego, Kierowca ciągnika siodłowego, Kierowca drezyny i wózka motorowego, Kierowca lokomotywy spalinowej, Kierowca mechanik, Kierowca operator wózków jezdniowych (widłowych), Kierowca pojazdu uprzywilejowanego, Kierowca samochodu ciężarowego, Kierowca samochodu dostawczego, Kierowca samochodu osobowego, Kierowca trolejbusu, Kierownik / właściciel stacji paliw, Kierownik / właściciel szkoły jazdy, Kierownik / właściciel zakładu usługowego, Kierownik agencji do spraw usług sportowych / turystycznych / kulturalnych, Kierownik agencji doradztwa finansowego, Kierownik agencji filmowej / telewizyjnej, Kierownik agencji ochrony mienia i osób, Kierownik agencji reklamowej, Kierownik agencji ubezpieczeniowej, Kierownik apteki, Kierownik archiwum, Kierownik biblioteki, Kierownik biura, Kierownik biura podroży, Kierownik biura rachunkowego, Kierownik biura tłumaczeń, Kierownik budowy, Kierownik centrum handlowego, Kierownik centrum konferencyjnego, Kierownik centrum obsługi telefonicznej (kierownik call center), Kierownik centrum rozrywki dla dzieci, Kierownik do spraw handlu zagranicznego, Kierownik do spraw kateringu, Kierownik do spraw kontroli jakości, Kierownik do spraw marketingu, Kierownik do spraw marketingu internetowego, Kierownik do spraw marketingu sieciowego (wielopoziomowego), Kierownik do spraw optymalizacji zasobów, Kierownik do spraw rozwoju produktu, Kierownik do spraw sprzedaży, Kierownik do spraw strategii i planowania, Kierownik do spraw transportu rurociągowego, Kierownik do spraw windykacji, Kierownik do spraw zarządzania flotą samochodową, Kierownik domu aukcyjnego, Kierownik domu kultury, Kierownik domu pomocy społecznej, Kierownik domu spokojnej starości, Kierownik działu administracyjno-gospodarczego, Kierownik działu badawczo-rozwojowego, Kierownik działu finansowego, Kierownik działu informatyki, Kierownik działu kadr i płac, Kierownik działu logistyki, Kierownik działu operacji finansowych, Kierownik działu reklamy / promocji / public relations, Kierownik działu ruchu zakładu górniczego lub zakładu, Kierownik działu szkoleń, Kierownik działu transportu, Kierownik działu w handlu detalicznym, Kierownik działu w handlu hurtowym, Kierownik działu w hotelu, Kierownik działu w instytucjach pomocy społecznej, Kierownik działu w lokalu gastronomicznym, Kierownik działu w przedsiębiorstwie telekomunikacyjnym, Kierownik działu zakupów, Kierownik działu zarządzania zasobami ludzkimi, Kierownik firmy audytorskiej, Kierownik firmy sprzątającej, Kierownik galerii sztuki, Kierownik gospodarstwa hodowli drobiu, Kierownik gospodarstwa ogrodniczego, Kierownik gospodarstwa produkcji roślinnej i zwierzęcej, Kierownik gospodarstwa produkcji zwierzęcej, Kierownik gospodarstwa sadowniczego, Kierownik gospodarstwa upraw mieszanych, Kierownik gospodarstwa upraw polowych, Kierownik hospicjum, Kierownik hostelu / motelu, Kierownik hotelu, Kierownik hurtowni, Kierownik jednostki ratownictwa górniczego, Kierownik kancelarii prawnej, Kierownik kancelarii tajnej, Kierownik kas, Kierownik kasyna, Kierownik kempingu, Kierownik kina, Kierownik klubu fitness, Kierownik klubu sportowego, Kierownik komórki organizacyjnej podmiotu leczniczego, Kierownik lokalu gastronomicznego, Kierownik magazynu, Kierownik małego przedsiębiorstwa budowlanego, Kierownik małego przedsiębiorstwa w przemyśle przetwórczym, Kierownik małego przedsiębiorstwa w przemyśle wydobywczym, Kierownik muzeum, Kierownik obiektu sportowego, Kierownik ogrodu zoologicznego, Kierownik ośrodka pomocy rodzinie, Kierownik parku rozrywki / cyrku, Kierownik pensjonatu, Kierownik placówki bankowej, Kierownik placówki wsparcia dziennego, Kierownik planu filmowego, Kierownik pociągu, Kierownik podmiotu leczniczego, Kierownik prac podwodnych, Kierownik praktycznej nauki zawodu, Kierownik produkcji filmowej / telewizyjnej / radiowej, Kierownik produkcji w przedsiębiorstwie hodowlanym, Kierownik produkcji w przedsiębiorstwie ogrodniczym, Kierownik produkcji w przedsiębiorstwie rolnym, Kierownik produkcji w przemyśle, Kierownik produkcji w zakładach akwakultury, Kierownik projektu, Kierownik przedsiębiorstwa informatycznego, Kierownik przedsiębiorstwa spedycyjnego, Kierownik przedsiębiorstwa świadczącego usługi osobiste i porządkowe, Kierownik przedsiębiorstwa świadczącego usługi z zakresu marketingu i sprzedaży, Kierownik przedsiębiorstwa świadczącego usługi z zakresu obsługi biznesu, Kierownik przedsiębiorstwa świadczącego usługi z zakresu zarządzania zasobami ludzkimi, Kierownik przedsiębiorstwa telekomunikacyjnego, Kierownik przedsiębiorstwa transportowego, Kierownik przedsiębiorstwa usługowego związanego z leśnictwem, Kierownik przedsiębiorstwa w rybołówstwie, Kierownik przedszkola, Kierownik punktu skupu, Kierownik rewiru / posterunku policji, Kierownik rozwoju technologii informatycznych, Kierownik rozwoju technologii telekomunikacyjnych, Kierownik ruchu zakładu górniczego lub zakładu, Kierownik sali sprzedaży, Kierownik salonu odnowy biologicznej, Kierownik salonu pielęgnacji urody, Kierownik sieci informatycznych, Kierownik sieci sklepów, Kierownik siłowni, Kierownik sklepu / supermarketu, Kierownik stoiska w markecie, Kierownik szkoły tańca, Kierownik szkółki jeździeckiej, Kierownik utrzymania ruchu, Kierownik w gospodarce leśnej, Kierownik warsztatów szkolnych, Kierownik wydawnictwa, Kierownik zakładu bukmacherskiego / kolektury / loterii, Kierownik żłobka / klubu dziecięcego, Kierujący tramwajem (motorniczy), Kinooperator, Kioskarz, Klasyfikator dziczyzny i ptactwa, Klasyfikator gruntów, Klasyfikator grzybów, Klasyfikator jaj, drobiu i pierza, Klasyfikator ryb, Klasyfikator skór, Klasyfikator wyrobów przemysłowych, Klaun (clown), Klimatolog, Kodowacz (koder), Kolporter, Kołodziej, Kombajnista (kierowca kombajnu), Komendant policji (powiatowy, miejski, rejonowy, komisariatu), Komendant powiatowy / miejski państwowej straży pożarnej, Komendant straży gminnej / miejskiej, Komentator sportowy, Komik, Kominiarz, Komornik sądowy, Kompozytor, Komputerowy składacz tekstu, Konduktor, Konduktor kolei linowej, Konfekcjoner wyrobów gumowych, Konferansjer, Konserwator budynków i stanu technicznego pomieszczeń, Konserwator części / sprzętu, Konserwator dzieł sztuki, Konserwator sieci i systemów komputerowych, Konserwator skór surowych, Konserwator zabytków architektury, Konstruktor form wtryskowych, Konstruktor odzieży, Konstruktor rozkładów jazdy, Konsultant do spraw kariery, Konsultant do spraw systemów teleinformatycznych, Konsultant komitetu technicznego, Konsultant/agent sprzedaży bezpośredniej, Kontroler (sterowniczy) procesów przeróbki ropy naftowej i gazu, Kontroler (sterowniczy) procesów w produkcji nawozów sztucznych, Kontroler (sterowniczy) reaktorów chemicznych, Kontroler (sterowniczy) robotów przemysłowych, Kontroler (sterowniczy) urządzeń destylacyjnych i rektyfikacyjnych, Kontroler (sterowniczy) urządzeń do ciągnienia i tłoczenia metali, Kontroler (sterowniczy) urządzeń do obróbki cieplnej chemikaliów, Kontroler (sterowniczy) urządzeń do produkcji papieru, Kontroler (sterowniczy) urządzeń do wytopu metali, Kontroler (sterowniczy) urządzeń filtrujących i oddzielających, Kontroler (sterowniczy) urządzeń koksowniczych, Kontroler (sterowniczy) urządzeń obróbki cieplnej metali, Kontroler (sterowniczy) urządzeń odlewniczych, Kontroler (sterowniczy) urządzeń walcowniczych, Kontroler biletów, Kontroler finansowy, Kontroler higieny mięsa, Kontroler jakości połączeń spawanych, Kontroler jakości produktów spożywczych, Kontroler jakości wyrobów przemysłowych, Kontroler kolejowy, Kontroler państwowy, Kontroler pocztowy, Kontroler rozliczeń pieniężnych, Kontroler rozliczeń podatkowych, Kontroler ruchu lotniczego, Kontroler stanu technicznego pojazdów, Konwojent (konduktor) wagonów specjalnych, Koordynator badań klinicznych, Koordynator pobierania i przeszczepiania tkanek i narządów, Koordynator projektów unijnych, Koordynator rodzinnej pieczy zastępczej, Kopacz, Korektor (naprawiacz) instrumentów muzycznych, Korektor i stroiciel instrumentów muzycznych, Korektor tekstu, Korepetytor, Koronkarka, Kosmetolog, Kosmetyczka, Kostiumograf, Kosztorysant budowlany, Koszykarz-plecionkarz, Kościelny, Kowal, Kowal wyrobów zdobniczych, Kożusznik, Krajacz materiałów budowlanych, Krajacz szkła, Krawiec, Kremator, Krojczy, Krupier, Kryminolog, Krytyk artystyczny, Krytyk kulinarny, Księgowy, Kucharz, Kulturoznawca, Kurator sądowy, Kurier, Kurier motocyklowy, Kuśnierz, Kynoterapeuta (dogoterapeuta)
